Plangebied Watergang Tongerlo te Maasbree, gemeente Peel en Maas.

Inleiding In opdracht van Kragten B.V. heeft RAAP in oktober 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Watergang Tongerlo te Maasbree in de gemeente Peel en Maas (figuur 1). Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning. Binnen het plangebied wordt er nieuwe watergang gegraven. Ten noorden daarvan wordt een gemaal geplaats en in het zuidoosten twee duikers. Het onderzoek is een update van een rapport uit 2023, nodig omdat de toenmalige plannen inzake de waterloop Tongerlo zijn gewijzigd. Landschap Volgens de geomorfologische kaart wordt het plangebied voor een klein deel gekenmerkt door een beekdalbodem (rondom de kern van Tongerlo. Dit is het oorspronkelijke dal van de Tongerlose bee k die ontsprong in het huidige Aschbroek. Het merendeel ligt echter op een complex van zandwelvingen. Daarnaast doorsnijdt een deel van een nieuw te graven waterloop de rand van een dekzandkop. Vanuit bodemkundig oogpunt wordt de basis van het landschap gevormd door gooreerdgronden bestaande uit lemig fijn zand (figuur 4). Deze gronden zijn ontstaan in relatief natte (grondwatertrap IV), lager gelegen delen van het landschap, zoals de overgang van beekdalen naar hoger gelegen gronden. Vanaf de late middeleeuwen en nieuwe tijd hebben zich op de gooreerdgronden rondom Tongelo hoge zwarte enkeergronden ontwikkeld. Deze zijn ontstaan als gevolg van het opbrengen van plaggen en potstalmest. Dit had tot doel om de vruchtbaarheid van de grond te verhogen en de relatief natte ondergrond geschikt te maken voor landbouw. Afhankelijk van de ouderdom kan het plaggendek (of esdek) 50 cm tot meer dan een meter dik zijn. Archeologie Vanuit archeologisch perspectief is relatief weinig bekend. Uitzondering is de mogelijke loc atie van een versterking uit de 80-jarige oorlog op ongeveer 85 m ten zuiden van Tongerlo. Het plangebied volgt grotendeels historische wegen. Rondom het plangebied zijn daarnaast meerdere kampontginningen omringd door houtwallen zichtbaar. Op de kadastrale kaart is ten noorden van Tongerlo ook nog een verwijzing te zien naar de Tongeloo hoeve. Er is geen boerderij meer aanwezig. Wel is er nog een restant van een mogelijke houtwal te zien. De oorspronkelijke kampontginningen blijven zichtbaar in het landschap tot vandaag de dag. Het plangebied volgt grotendeels bestaande watergangen langs een grote akker. Deze is hoofdzakelijk in gebruik voor de teelt van asperges. Uit onderzoek blijkt dat aspergeteelt over het algemeen tot ca. 50-60 cm -mv verstoort. Hierdoor is de kans reëel dat eventueel aanwezige archeologische resten (deels) zijn verstoord. Archeologische verwachting Het plangebied ligt op de overgang (flank) van een dekzandkop naar een beekdal in het westen: hierdoor is er sprake van een gradiëntsituatie. Zodoende worden vindplaatsen van jager-verzamelaars verwacht. Het betreft resten van (tijdelijke) kampementen uit de steentijd (paleolithicum-neolitrhicum). Deze vindplaatsen kenmerken zich door een (oppervlakkige) concentratie van vuurstenen werktuige n en afval. De ondergrond in het plangebied bestaat uit vochtige gooreerdgronden, waarop vanaf de late middeleeuwen plaggendekken zijn ontstaan. Het zuidelijke gedeelte van het plangebied ligt direct nabij de oude kern van Tongerlo. Hierdoor geldt er een middelhoge archeologische verwachting voor vindplaatsen van landbouwers uit de periode neolithicum-nieuwe tijd. Er is niet uitgegaan van een hoge verwachting vanwege (a) de vochtige ondergrond, die niet erg geschikt is voor bijvoorbeeld huisplaatsen of een nederzetting, (b) de ligging op de flank en niet de top van een dekzandrug en, (c) het vrijwel ontbreken van landbouwers vindplaatsen in de omgeving. De verwachting geldt voor resten van bewoning, begraving, ambacht, infrastructuur en landbouw. Advies Omdat de voorgenomen bodemingrepen tezamen een flinke bodemverstoring veroorzaken, waarbij de watergang breed genoeg is voor het doen van archeologische waarnemingen, wordt er een archeologische vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische begeleiding aangeraden. Een dergelijke begeleiding dient te zijn gebaseerd op een door de gemeente goedgekeurd Programma van Eisen (PvE). Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Peel en Maas, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.