Graven langs de Leets. Een archeologisch proefsleuvenonderzoek en een archeologische opgraving langs de N241 te Schagen, gemeente Schagen

In de periode van juli tot september 2014 heeft Hollandia archeologen een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd op drie locaties langs de provinciale weg N241 in de gemeente Schagen. Uit de resultaten van dit onderzoek blijkt dat op elke locatie een behoudenswaardige archeologische vindplaats aanwezig is en in de periode tussen 13 en 30 januari 2015 en de periode tussen 23 november 2015 en 21 januari 2016 heeft Hollandia archeologen daarop een archeologische opgraving uitgevoerd op deze locaties. De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de herinrichting van de N241, waarbij de ondergrond vergraven zal worden. De werkzaamheden tijdens deze herinrichting zullen onder andere bestaan uit de aanleg van een parallelweg, rotondes en de verlegging/aanleg van bermsloten. Op drie locaties zullen deze graafwerkzaamheden plaatsvinden op behoudenswaardige vindplaatsen. Het doel van de archeologische opgraving is het ex-situ veiligstellen van de archeologische waarde die bij de toekomstige bouwwerkzaamheden verloren zullen gaan. Locatie 1 Op locatie 1 zijn sporen aangetroffen uit de ijzertijd, de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Deze sporen bestaan voornamelijk uit greppels, maar daarnaast zijn er ook diverse kleine paalkuilen uit de ijzertijd aangetroffen en een vierpalige constructie uit de periode tussen 1300 en 1450. Een deel van de paalkuilen uit de ijzertijd ligt op een rij en lijkt daardoor tot een hek of palissade te behoren. De vierpalige constructie zou zowel een hooiberg als een schuur kunnen zijn. Locatie 2 De archeologische resten die tijdens het proefsleuvenonderzoek en de opgraving op locatie 2 zijn aangetroffen, zijn op te delen in sporen uit de prehistorie en uit de late middeleeuwen. De sporen uit de prehistorie zijn weer op te delen in twee fases, namelijk in sporen uit de 3e eeuw voor Christus (late ijzertijd) en sporen uit de 2e eeuw na Christus (Romeinse tijd). De belangrijkste sporen uit de prehistorie op locatie 2 zijn de restanten van een huisplattegrond, die op basis van vondstmateriaal in de 3e eeuw voor Christus geplaatst kan worden. Dit is een opvallende vondst omdat er tot op heden tijdens archeologisch onderzoek in Schagen nog geen huisplattegronden uit de ijzertijd of de Romeinse tijd aangetroffen zijn. De rede hiervoor is dat er toentertijd nog een laag veen in Schagen aanwezig was of dat de huizen in deze periode op terpen van veenplaggen stonden. Deze veenlaag of veenplaggen zijn later volledig geoxideerd, waarbij alle grondsporen van de huizen verdwenen zijn. In het huidige onderzoeksgebied lijken de grondsporen van het huis echter net iets dieper uitgegraven te zijn, waardoor de onderkanten van de sporen door het veen heen gegaan zijn en hierdoor wel bewaard zijn gebleven. De overige prehistorische sporen op locatie 2 bestaan uit greppels, kuilen en een waterkuil. De middeleeuwse sporen op locatie 2 bestaan uitsluitend uit greppels. Locatie 3 Op locatie 3 zijn de archeologische sporen op te delen in drie periodes, namelijk sporen uit de prehistorie, uit de late middeleeuwen en uit de nieuwe tijd. Op locatie 3 zijn er maar weinig sporen uit de prehistorie bewaard gebleven. Afgaande op het vele prehistorische vondstmateriaal dat tijdens het onderzoek aangetroffen is, zijn er door de oxidatie van het veen waarschijnlijk veel sporen verloren gegaan. Het prehistorisch vondstmateriaal concentreert zich vooral in twee relatief grote zones. In deze zones neemt het aantal scherven prehistorisch aardewerk per vierkante meter exponentieel toe, naar circa twintig. Waarschijnlijk moeten deze zones daarom als vroegere huisplaatsen aanwezen worden. Op locatie 2 is een vergelijkbare zone aangetroffen en in dit gebied zijn sporen van een huisplattegrond aanwezig. In het noordelijke deel van locatie 3 is een middeleeuwse huisplaats aanwezig. Op deze huisplaats zijn de paalkuilen van een 13e eeuwse constructie gevonden, die waarschijnlijk als huis geïnterpreteerd kan worden. Dit éénschepig huis heeft een omvang van 14,8 m bij 5 m. In de 14e eeuw stroomt de rivier de Leets door het noordelijke deel van het onderzoeksgebied. Precies ten hoogte van locatie 3 maakt de rivier een knik, waardoor de Leets om de reeds eerder genoemde huisplaats heen loopt. Daarnaast heeft de huidige loop van de Leets in het zuidelijk deel van Schagen een recht verloop. Hierdoor lijkt het erop dat de rivier gekanaliseerd is en onder andere het deel dat door het plangebied loopt dus door de mens gegraven is. Op basis van vondstmateriaal uit de vulling van de rivier is deze aanleg dan in de 14e eeuw te plaatsen. Op basis van historisch kaartmateriaal en wederom op basis van vondstmateriaal kan gesteld worden dat het deel van de Leets dat door het plangebied loopt ergens in de 18e eeuw gedempt wordt. Ten hoogte van de huisplaats wordt in de periode van de 14e tot de 15e eeuw een U-vormige greppel aangelegd die met beide uiteindes op de Leets aansluit. Vermoedelijk omsluit deze greppel een tweede fase van de huisplaats en heeft op het binnenterrein een 14e /15e eeuws huis gestaan. Van dit huis zijn geen sporen teruggevonden, maar dit is op zich niet vreemd, aangezien er in de 14e en 15e eeuw vaak op stiepen gebouwd wordt of op houten regels die op het maaiveld geplaatst worden. Deze bouwwijze laat weinig tot geen grondsporen achter. Op de huisplaats zijn verder geen aanwijzingen meer gevonden voor bewoning die uit de nieuwe tijd dateert. Naast de huisplaats en de Leets zijn er tijdens het onderzoek op locatie 3 diverse sloten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd aangetroffen.