Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende en karterende fase Persleiding Katwoude-Volendam, gemeenten Waterland en Edam-Volendam

In april 2023 heeft Antea Group in opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier een archeologisch inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende en karterende fase uitgevoerd op het traject van een aan te leggen persleiding tussen RWZI Katwoude (gemeente Waterland) en het rioolgemaal te Volendam (gemeente Edam-Volendam). Er is in een eerder stadium al een bureauonderzoek uitgevoerd door Vestigia.1 Het bureauonderzoek is integraal opgenomen als bijlage bij dit rapport. Op basis van dit bureauonderzoek is de omgevingsvergunning verleend. Bij het opstellen van het Plan van Aanpak voor het veldonderzoek2 is geconstateerd dat mogelijk niet alle vergunningsplichtige onderdelen van het werk ten tijde van het opstellen van de rapportage van het bureauonderzoek bekend waren. Dit betreft specifieke civieltechnische werkzaamheden die zich buiten het eigenlijke tracé voltrekken: zoals opstel- en werkterreinen en uitlegstroken waar de leiding tijdelijk wordt neergelegd voordat deze middels HDD in het geprojecteerde tracé wordt geboord. Na afloop van de werkzaamheden worden dergelijke terreinen cultuurtechnisch hersteld. Gezien de specifieke ondiepe archeologische verwachting (zie paragraaf 2.1: ‘mogelijk al direct onder maaiveld’) kunnen ook dergelijke werkzaamheden schade toebrengen aan eventuele archeologische waarden. Nader overleg heeft plaatsgevonden tussen opdrachtgever, archeologisch aannemer (Antea Group) en de bevoegde overheden om de onderzoeksnoodzaak opnieuw te bepalen. Het Plan van Aanpak en de afweging van de onderzoeksnoodzaak per planonderdeel is voorgelegd aan de adviseurs van beide gemeenten en akkoord bevonden. Conclusies booronderzoek In de bespreking van de resultaten is het plangebied verdeeld in drie locaties:  Locatie 1 ter plaatse van de in aanbouw zijnde ontsluitingsweg naar Volendam, ten noorden van de wijk Blokgouw (boringen 06-08, 29-30 en 107-117).  Locatie 2 tussen de bebouwde kom van Volendam (wijk Blokgouw) in het noorden en de Zeddeweg in het zuiden (boringen 20-22, 118-141).  Locatie 3 westelijk van locatie 2 tussen Zeddeweg en Achterdichting, nabij Zeddeweg 2 (boringen 23-25, 142). De bodemopbouw op locatie 1 en 2 betreffen relatief uniforme veenbodems met een relatief vlakke ligging. Het veendek is slechts aan de top iets verweerd en veraard en de kleibedekking (het verjongingsdek) is minimaal. Het dunne kleidek is in veel gevallen rommelig. Dit wijst vermoedelijk op enige mate van toevoeging van slootbagger aan de oorspronkelijk dunne laag overstromingsklei en omwerking hiervan. Locaties 1 en 2 behoren niet tot de oudere veenkernen en ook liggen ze voor zover bekend niet nabij oude veenstroompjes. Locatie 3 (ten oosten van Zeddeweg 2) ligt wel in een gebied waar in historische tijd, vermoedelijk in een periode van verhoogde stormvloeden, zoals de 13e eeuw een zeegat heeft gevormd op de plaats van een oudere veenstroom. De veenstroom is daarna mogelijk als watering (Achterdichting) hersteld. Overslaggrond in boring B024 en stormbandjes in de klei in boring B142 wijzen op deze erosieve periode. In de diepere ondergrond van boring B142 is een verland pakket aangetroffen dat ofwel een dode arm van een veenstroom betreft ofwel een verland petgat of ontginningssloot. Deze is circa 1,75 m in het veenpakket gesleten. Op locatie 3 zijn echter ook aanwijzingen voor bodemverstoringen aan de top van het profiel. Dit is waarschijnlijk gerelateerd aan het feit dat op het perceel al verschillende kabels en leidingen zijn gelegen. Er zijn bij het karterend booronderzoek geen vindplaatsen aangetroffen. Naar verwachting worden er bij de realisatie van het leidingtracé geen vindplaatsen verstoord. Alleen ter hoogte van locatie 3 zijn mogelijk off site resten van menselijke aanwezigheid te verwachten: vanwege de nabijheid van antropogene ophogingslagen (terplagen) bij Zeddeweg 2 (circa 100 m westelijker) en ook de aanwezigheid van veenstroompjes maakt dat hier resten van vroege ontginning aanwezig kunnen zijn. Selectieadvies Het onderzoek door middel van karterende boringen heeft geen vindplaatsen opgeleverd. Op locatie 3 is een geringe kans op de aanwezigheid van off site archeologie ofwel resten die in verband staan met de ontginningsgeschiedenis (zoals gegraven en gebaggerde sloten). Tegelijkertijd zijn op deze locatie ook aanwijzingen voor gedeeltelijke verstoring van de bovengrond door de aanleg van de hier bestaande kabels en leidingen. Een vindplaats is niet aangetroffen. Hoewel er een kleine kans is dat in het gebied rond de Achterdichting, tussen Katwouder Polder en Lange Weeren in een oude sloot of vaarsloot wordt gegraven, achten we het uitvoeren van archeologisch vervolgonderzoek daarom niet noodzakelijk. De ligging van de meest zuidelijke uitlegstrook (u-6: de HDD die tussen RWZI en Zeddeweg komt te liggen) was op het moment van dit onderzoek nog niet bekend en is daarmee nog niet onderzocht. De uitlegstrook voor deze HDD zal langs de Achterdichting/Zeddeweg of in de Katwouder Polder plaatsvinden en daarmee in een gebied waarvan in de omgevingsvergunning is bepaald dat onderzoek verplicht is. Voor de uitlegstrook (u-6) en een eventueel bijbehorend werkterrein dient het verkennend en karterend booronderzoek nog te worden uitgevoerd. Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de Minister (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: telefoon 033-4217456). Een vondstmelding bij de gemeentelijk of provinciaal archeoloog kan ook. Dit rapport en de adviezen hierin zijn voorgelegd aan de bevoegde overheden en namens deze goedgekeurd, gemeente Edam Volendam (d.d. 26-04-2023) en gemeente Waterland (d.d. 23-05- 2023).