Transect-rapport 2756: Een archeologisch bureauonderzoek en inventarisrend veldonderzoek, verkennende fase. Achtmaal, Zuidrand, Gemeente Zundert (NB).

<p>In mei 2020 is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in het plangebied ‘Zuidrand’ aan de Van Lanschotstraat in Achtmaal (gemeente Zundert). De aanleiding van het onderzoek wordt gevormd door het voornemen om in het plangebied (circa 1,8 ha) een nieuwe woonwijk met ongeveer 40 nieuwe woningen te realiseren (circa 2254 m²). Bij de woningen komen tuinen, schuren, garages, nieuwe paden en straten, nutsvoorzieningen, een park met waterpartij, parkeerplaatsen en een speeltuin. Bij de voorgenomen werkzaamheden zal grondverzet plaatsvinden over een totaaloppervlakte van ongeveer 13845 m2. Hierbij wordt de oorspronkelijke bodem aangetast en daarmee kunnen eventueel aanwezige archeologische resten in het gebied worden verstoord. Om de ingrepen mogelijk te maken is een bestemmingsplanwijziging noodzakelijk.</p><p>Op grond van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied op de flank van een dekzandwelving ligt, aan de rand van de historische kern van Achtmaal. Op basis van de gunstige natuurlijke ligging is een middelhoge verwachting vastgesteld voor de periode Laat-Paleolithicum B tot Neolithicum. De ligging bij de kern van Achtmaal maakte ook de verwachting op resten uit de Nieuwe tijd middelhoog. Voor de periode Bronstijd tot Vroege-Middeleeuwen gold een onbekende verwachting, doordat onduidelijk was of het plangebied toen was overdekt door veen en ongeschikt was voor bewoning. Verschillende landschappelijke kaarten spraken elkaar in dezen tegen. Wanneer in het plangebied veen wordt aangetroffen, geldt een lage verwachting voor de periode Bronstijd tot Vroege-Middeleeuwen. Wanneer geen sprake is van veen(brokken) of -resten en sprake is van een geleidelijke overgang van de boven- naar de ondergrond, kan deze verwachting worden bijgesteld naar middelhoog. Getuige kaartmateriaal en informatie uit historisch bronnen is het plangebied verder tot het einde van de 19e eeuw onbebouwd geweest. Wel kunnen in de periode vanaf de Late-Middeleeuwen sporen van landgebruik worden aangetroffen. Bij het bureauonderzoek is geconstateerd dat zich in het plangebied een esdek uit deze periode zou bevinden.</p><p>De intactheid van het esdek en het natuurlijk bodemprofiel zijn door middel van de boringen getoetst. De conclusies zijn weergegeven op kaart in bijlagen 11-13.</p><p>Bij de aanleg van de historische kern, vanaf de late 19e eeuw, was het plangebied in gebruik als weidegrond en bouwland. In die periode waren in het terrein verschillende perceelsloten aanwezig. Van één van de sloten (in het noordwesten) zijn bij het veldonderzoek dempingen aangetroffen. De dempingen reikten tot in het natuurlijk bodemprofiel, waarmee het archeologisch relevante niveau voor de periode Laat-Paleolithicum B – Neolithicum plaatselijk is verstoord. De aanwezigheid van de sloot bevestigt de verwachting op archeologische resten uit de periode Nieuwe tijd van het bureauonderzoek. Mogelijk gaan perceeldelingen in het gebied terug tot de Late-Middeleeuwen. Hierom wordt ook de middelhoge verwachting voor de Late-Middeleeuwen gehandhaafd.</p><p>De verstoringen van het natuurlijk bodemprofiel zoals aangetroffen in het centrale deel van het terrein (boring 14) hangen samen met landbouwactiviteiten in dit deel van het plangebied in de 19e of het begin van de 20e eeuw (voormalig perceel 463). Onder een verstoringspakket in het oostelijk deel van het plangebied zijn plaatselijk nog restanten van het laatmiddeleeuws esdek waargenomen, hetgeen erop duidt dat ook ter hoogte van die grondbewerkingen nog een natuurlijk bodemprofiel (C-horizont) aanwezig kan zijn. Dit komt dan voor vanaf 95 cm -Mv. De verwachting dat de top van het dekzand nog intact is, is hier reëel, waardoor ook hier een middelhoge verwachting blijft voor de periode Laat-Paleolithicum B tot het Neolithicum. </p><p>In de overige delen van het plangebied (14/21) boringen is een intact natuurlijk bodemprofiel aangetroffen, waarbij Bh-, B-, BC- en C-horizonten zijn waargenomen. De intactheid bleek uit sporen van podzolering en de geleidelijke overgang vanuit een esdek of bouwvoor/menglaag. Het dekzand kwam voor vanaf 12,34-11,72 m +NAP, waarbij de diepte ervan naar het noorden toe toenam. Op basis van de intactheid van het dekzand kan de middelhoge verwachting op archeologische resten uit het Laat-Paleolithicum – Neolithicum hier blijven gehandhaafd.</p><p>Door het ontbreken van veen in alle boringen, maar een geleidelijke overgang van de boven- naar de ondergrond, is het plangebied vermoedelijk niet overdekt geweest met veen. Dit duidt erop dat het plangebied mogelijk ook bewoonbaar geweest in de periode Bronstijd tot en met Vroege-Middeleeuwen. De verwachting op sporenniveaus uit deze perioden, met zowel diepe als ondiepe sporen, is in het gehele plangebied middelhoog.</p>