Dawne i nowe formy ubóstwa: styl życia biednych rodzin

Zbiór zawiera 72 retrospektywne wywiady pogłębione z lat 1997–1998, zebrane w ramach projektu „Dawne i nowe formy ubóstwa – styl życia biednych rodzin”, zrealizowanego w IFiS PAN pod kierunkiem prof. Elżbiety Tarkowskiej. Celem projektu było zgromadzenie wiedzy na temat „nowej biedy”, związanej z transformacją, oraz biedy dziedziczonej z przeszłości. Projekt był częścią międzynarodowego badania na temat społecznej historii ubóstwa w krajach postkomunistycznych.Elżbieta Tarkowska scharakteryzowała specyfikę badania następująco: „po pierwsze, właściwa mu perspektywa historyczna, pozwalająca na ujęcie obecnej biedy na tle jej przeszłych form oraz na odsłonięcie tkwiących w przeszłości jej korzeni oraz mechanizmów sprzyjających zjawisku dziedziczenia biedy; po drugie, perspektywa antropologiczna (kulturowa), umożliwiająca głęboki bezpośredni wgląd w indywidualne ludzkie losy, w dzieje rodzin i ich styl życia, w konkretne problemy, jakim stawiali i stawiają czoło ludzie żyjący w ubóstwie, w społeczny, kulturowy i subiektywny sens tych sytuacji”. (Tarkowska 2000, s. 27). Wśród inspiracji badawczych znalazły się: (1) case history of family Daniela Bertaux, (2) polska tradycja badań stylów życia, zapoczątkowana przez Andrzeja Sicińskiego, (3) tradycja oral history w ujęciu Paula Thompsona, (4) koncepcja wywiadów krzyżowych Oscara Lewisa i (5) postulaty mikrohistorii (historii codzienności i doświadczeń). Podstawową jednostką badaną była rodzina. W 23 przypadkach wywiadu udzieliły trzy osoby z tej samej rodziny, prawie zawsze z trzech różnych pokoleń. Pokolenie „średnie” było definiowane jako ubogie. Przeprowadzono także 4 pojedyncze wywiady. Starano się dotrzeć do zróżnicowanych przypadków ubóstwa w różnych częściach Polski, we wsiach i miastach różnej wielkości. Wielokrotnie korzystano z informacji ośrodków pomocy społecznej, które wskazywały potencjalnych badanych. Wśród respondentów ze średniego pokolenia większość stanowiły osoby z wykształceniem niepełnym podstawowym, podstawowym lub zawodowym, często bezrobotne, zwykle kobiety.Podstawową techniką zbierania materiałów był wywiad swobodny ukierunkowany (oparty o dyspozycje dla badacza). Badaczy proszono też o szczegółowy opis przypadku i komentarz do niego (rezultat „obserwacji socjologicznej”); opisy te nie zachowały się.W skład zbioru wchodzi wniosek o dofinansowanie projektu, adresowany do Komitetu Badań Naukowych. Zawiera on m.in. szczegółowy opis projektu.Załącznikiem do zbioru jest transkrypcja wywiadu z dr hab. Hanną Palską, prof. IFiS PAN, dotyczącego badania "Dawne i nowe formy ubóstwa". Wywiad przeprowadzono w kwietniu 2017 roku.