GAZLANGAN ICHIMLIK SUVINING INSON ORGANIZMIGA SALBIY OQIBATLARI

Mazkur ilmiy maqolada gazlangan ichimliklarning inson organizmiga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri kompleks va tizimli yondashuv asosida chuqur tahlil qilingan bo‘lib, unda ushbu mahsulotlarning kimyoviy tarkibi, biologik faol komponentlari hamda ularning organizmda kechadigan fiziologik va patologik jarayonlarga ta’siri har tomonlama yoritilgan. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, gazlangan ichimliklar tarkibida mavjud bo‘lgan yuqori konsentratsiyadagi oddiy uglevodlar, xususan saxaroza va glyukoza-fruktoza siroplari organizmda tez so‘rilib, glyukozaning keskin oshishiga olib keladi va bu jarayon insulin sekretsiyasining ortishiga sabab bo‘ladi, natijada uzoq muddatli iste’mol fonida insulin rezistentligi, metabolik sindrom va 2-tip qandli diabet rivojlanish xavfi ortadi. Bundan tashqari, gazlangan ichimliklar tarkibida keng qo‘llaniladigan sun’iy shirinlashtiruvchilar, konservantlar va bo‘yoq moddalar markaziy nerv tizimi faoliyatiga, gormonal regulyatsiyaga hamda ishtaha nazorat mexanizmlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi aniqlangan. Ushbu ichimliklar tarkibidagi fosfor kislotasi va boshqa organik kislotalar oshqozon-ichak tizimi shilliq qavatiga irritativ ta’sir ko‘rsatib, gastrit, gastroezofageal reflyuks kasalligi va boshqa dispeptik buzilishlar rivojlanishiga olib keladi, shu bilan birga ular kalsiy-fosfor almashinuvini buzib, suyak to‘qimalarining minerallashuviga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Karbonat angidridning ortiqcha miqdori esa oshqozonda gaz hosil bo‘lishini kuchaytirib, meteorizm, diskomfort va oshqozon motorikasining buzilishiga sabab bo‘ladi. Shuningdek, gazlangan ichimliklarning past pH darajasi tish emalining demineralizatsiyasiga olib kelib, kariyes rivojlanish xavfini oshiradi. Yurak-qon tomir tizimi nuqtai nazaridan esa ushbu ichimliklarning muntazam iste’moli lipid almashinuvining buzilishi, arterial bosimning oshishi va aterosklerotik jarayonlarning rivojlanishiga xizmat qilishi mumkin. Maqolada gazlangan ichimliklarning inson organizmiga ko‘rsatadigan zararli ta’siri nafaqat alohida tizimlar darajasida, balki umumiy metabolik va funksional muvozanatga ta’siri nuqtai nazaridan ham keng tahlil qilingan bo‘lib, ularning uzoq muddatli iste’moli sog‘liq uchun jiddiy xavf omili ekanligi ilmiy dalillar asosida asoslab berilgan. Shu bilan birga, ushbu mahsulotlarni iste’mol qilishni cheklash, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va to‘g‘ri ovqatlanish tamoyillariga rioya qilish orqali ularning salbiy ta’sirini kamaytirish mumkinligi bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.