หลักเกณฑ์การขออนุญาตจัดตั้งธนาคารเสมือนในประเทศไทย

ธนาคารเสมือน (virtual bank) เป็นธุรกิจธนาคารพาณิชย์รูปแบบใหม่ที่ให้บริการทางการเงินแก่ลูกค้าผ่านช่องทางดิจิทัลเป็นหลัก โดยมีสาขาทางกายภาพอย่างจำกัด หรือไม่มีสาขาทางกายภาพ ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนการดำเนินการ เพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย นำเสนอบริการทางการเงินที่ตอบสนองตามความต้องการของลูกค้า ช่วยส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรมทางการเงิน ส่งเสริมการแข่งขันในธุรกิจธนาคาร และส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงิน ซึ่งปัจจุบันมีการจัดตั้งธนาคารเสมือนขึ้นแล้วในหลายประเทศทั่วโลก ภายใต้แนวนโยบายภูมิทัศน์ใหม่ภาคการเงินไทย ธนาคารแห่งประเทศไทยมีนโยบายที่จะเพิ่ม virtual bank เป็นผู้ให้บริการประเภทใหม่ และในปี 2566 ธนาคารแห่งประเทศไทยได้เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อแนวทางการอนุญาตให้จัดตั้งธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (virtual bank) ซึ่งเป็นธนาคารเสมือนที่ให้บริการผ่านช่องทางดิจิทัลเป็นหลักและไม่อนุญาตให้จัดตั้งสาขาหรือมีสาขาอิเล็กทรอนิกส์ของตนเอง โดยมีเป้าหมายให้ผู้เข้ามาประกอบธุรกิจธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา ใช้เทคโนโลยี ข้อมูลที่หลากหลาย และความเชี่ยวชาญทางดิจิทัลในการนำเสนอบริการทางการเงินรูปแบบใหม่ (new value proposition) ผ่านช่องทางดิจิทัลอย่างมีประสิทธิภาพ และตอบโจทย์ความต้องการของลูกค้าได้ดียิ่งขึ้น โดยส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงิน สร้างประสบการณ์การใช้บริการทางการเงินที่ดีแก่ลูกค้า และกระตุ้นให้เกิดการแข่งขันในระบบสถาบันการเงินอย่างเหมาะสม การค้นคว้าอิสระนี้มุ่งศึกษาถึงหลักเกณฑ์การขออนุญาตจัดตั้งธนาคารเสมือนตามกฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ เขตบริหารพิเศษฮ่องกง และสาธารณรัฐสิงคโปร์ เปรียบเทียบกับหลักเกณฑ์การขออนุญาตจัดตั้งธนาคารพาณิชย์ของประเทศไทย และแนวทางการอนุญาตให้จัดตั้งธนาคารเสมือน (หรือธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา) ของธนาคารแห่งประเทศไทย โดยผลการศึกษาจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะทางกฎหมายต่อแนวทางการกำหนดหลักเกณฑ์การขออนุญาตจัดตั้งและการกำกับดูแลธนาคารเสมือนของประเทศไทย ที่เน้นรักษาสมดุลระหว่างการสนับสนุนนวัตกรรมเพื่อประโยชน์ของผู้ใช้บริการและการบริหารความเสี่ยงอย่างเหมาะสม เพื่อให้ประเทศไทยมีกฎหมายที่สามารถรองรับการเติบโตของธุรกิจธนาคารเสมือนในยุคดิจิทัลได้อย่างเหมาะสมกับรูปแบบธุรกิจ สภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ และสอดคล้องกับแนวทางการกำกับดูแลที่เป็นสากล