EKOLOGIK METAFORALARNING SINONIMIK VA ANTONIMIK MUNOSABATLARI

Maqolada o‘zbek tilida tabiat, atrof-muhit va ekologik jarayonlar bilan bog‘liq obrazlar asosida shakllanadigan metaforalarning sinonimik hamda antonimik munosabatlari tahlil qilinadi. Metafora til birliklarining ko‘chma ma’no hosil qilish usuli sifatida emas, balki tushunchalarni tartibga soluvchi kognitiv va diskursiv vosita sifatida ham qaraladi. Tadqiqotda ekologik metafora tushunchasining chegaralari aniqlashtirilib, suv, yer, havo, o‘simlik va fasllar bilan bog‘liq obrazlar misolida ma’no yaqinligi, ma’no qarama-qarshiligi, kontekstual sinonimiya va antonimiya masalalari yoritiladi. Sinonimik qatorlar mutlaq tenglikka emas, balki umumiy semantik yadroning mavjudligi va uslubiy farqlarning saqlanishiga asoslanishi ko‘rsatiladi. Antonimik munosabatlar esa “toza–iflos”, “tirik–jonsiz”, “yashil–quruq”, “mo‘l–tanqis” kabi qarama-qarshiliklar bilan cheklanmay, ularning metaforik matndagi baholovchi va pragmatik vazifalari orqali ham namoyon bo‘lishi asoslanadi. Maqola nazariy manbalarni tahlil qilish, kontekstual-semantik kuzatish va tasniflash usullariga tayanadi. Keltirilgan misollarning ayrimlari tahlilni ko‘rsatish uchun tuzilgan namunaviy birikmalar bo‘lib, ular korpus statistikasi yoki tayyor lug‘at materialidan olingan natijalar sifatida talqin qilinmasligi lozim.