แนวทางการพัฒนาทีมสหวิชาชีพเพื่อการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติด โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีชุมชนบำบัด ในจังหวัดนราธิวาส

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปฏิบัติงานของทีมสหวิชาชีพ ศึกษาปัญหาอุปสรรค และศึกษาแนวทางการพัฒนาการปฏิบัติงานของทีมสหวิชาชีพแก่ผู้ใช้บริการในด้านการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน โดยใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ด้วยการตีความข้อมูล โดยผู้มีส่วนร่วมในการศึกษา ประกอบด้วยตัวแทนจากหน่วยงานรัฐ ผู้นำชุมชน และผู้ปฏิบัติงานด้านการบำบัดฟื้นฟู จำนวน 11 คน ผลการศึกษาพบว่า (1) ทีมสหวิชาชีพมีบทบาทสำคัญทั้งด้านการส่งเสริมป้องกัน และค้นหาคัดกรองผู้ใช่สารเสพติด โดยแบ่งเป็น 4 ระดับ คือ ครอบครัว ชุมชน สถานศึกษา และศาสนา โดยชุมชนมีบทบาทเป็นศูนย์กลางในการค้นหาคัดกรอง ส่งเสริมป้องกัน และติดตามดูแลหลังการบำบัด (2) อุปสรรคที่พบ ได้แก่ ด้าน การบริหารจัดการพบความเฉพาะในด้านบริบทพื้นที่เกี่ยวกับวิถีชีวิต วัฒนธรรมและความเชื่อของคนในพื้นที่ ด้านบุคลากรขาดการอบรมเฉพาะทางสำหรับบุคลากร ด้านสถานที่ พบว่า สถานที่ในการบำบัดไม่เหมาะสมตามมาตรฐานการบำบัด ด้านงบประมาณสนับสนุนและค่าตอบแทน พบข้อจำกัดด้านงบประมาณ เช่น สื่อในการเรียน/การสอน งบประมาณในการติดตามผู้บำบัด และค่าตอบแทน รวมถึงสวัสดิการด้านความปลอดภัยในการทำงาน ได้แก่ ค่าเสี่ยงภัย ไม่สอดคล้องกับภาระงาน และด้านข้อกฎหมายในการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติด กฎหมายใหม่ส่งผลให้ผู้เข้ารับการบำบัดลดน้อยลง และมีจำนวนผู้เสพหน้าใหม่เพิ่มขึ้น (3) แนวทางในการพัฒนา ได้แก่ การส่งเสริมการบริหารจัดการที่คำนึงถึงบริบทพื้นที่และวิถีชีวิต การอบรมเสริมสร้างทักษะให้แก่บุคลากร การกำหนดบทบาทหน้าที่ ที่ชัดเจนในทีมสหวิชาชีพ การจัดสรรงบประมาณอย่างเหมาะสม การปรับปรุงสถานที่บำบัดให้ได้มาตรฐาน นอกจากนี้การสร้างความร่วมมือระหว่างชุมชนและหน่วยงานภาครัฐยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้การดำเนินงานมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ข้อเสนอแนะ คือการพัฒนาบุคลากรในทีมสหวิชาชีพ ได้แก่ จัดหลักสูตรอบรมด้านการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ให้ผู้ปฏิบัติงานทุกท่าน ประกอบด้วย การประเมินอาการทางจิต สนับสนุนการเรียนรู้ผ่านระบบออนไลน์และ การแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างหน่วยงาน และกำหนดบทบาทหน้าที่ที่ชัดเจนของแต่ละวิชาชีพ รวมทั้งการทบทวนเรื่องของภาระงานและอัตรากำลังของหน่วยงานราชการในท้องที่ที่ปฏิบัติงานด้านการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติด เพื่อขยายกรอบอัตรากำลังให้เกิดความสอดคล้องต่อภาระงาน