ความเชื่อมโยงกันระหว่างปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองและความเหลื่อมล้ำต่อชุมชนคนจนเมือง

วิกฤตการณ์จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีปัจจัยซับซ้อนและเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อกลุ่มประเทศโลกใต้ (Global South) ซึ่งกำลังอยู่ในช่วงของการพัฒนาเศรษฐกิจและการขยายตัวของเมือง ทำให้ประเทศเหล่านี้มักให้ความสำคัญกับมิติทางเศรษฐกิจมากกว่าผลกระทบในด้านอื่น ๆ แม้ว่าผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะมีความหลากหลายและกว้างขวาง เช่น ความมั่นคงทางอาหาร การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ คุณภาพชีวิตของมนุษย์ และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง (Urban Heat Islands: UHI) ซึ่งทำให้อุณหภูมิในพื้นที่เมืองสูงกว่าพื้นที่ชนบทโดยรอบ และส่งผลกระทบต่อ ผู้อยู่อาศัยในเขตเมืองอย่างไม่เท่าเทียม งานวิจัยนี้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองกับความเหลื่อมล้ำที่ส่งผลกระทบต่อชุมชนคนจนเมืองในเขตกรุงเทพมหานคร โดยทำการวิเคราะห์ข้อมูล จากภาพถ่ายดาวเทียมของสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา (USGS) ในช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม ซึ่งเป็นฤดูร้อนของประเทศไทย ตั้งแต่ปี 2020 ถึงปี 2024 เพื่อคำนวณค่าดัชนีความแตกต่างของพืชพันธุ์ (NDVI) และอุณหภูมิพื้นผิว (LST) จากนั้นนำข้อมูลที่ได้มาคำนวณดัชนีความเข้มข้นของปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง (UHI) และแบ่งพื้นที่วิเคราะห์ตามเขตการปกครอง ทั้ง 50 เขตของกรุงเทพมหานคร โดยเลือกเขตดอนเมืองเป็นพื้นที่ศึกษาเชิงลึก เนื่องจากมีค่าเฉลี่ยของดัชนีความเข้มข้นของปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง สูงสุดในช่วงเวลาที่วิเคราะห์ ผู้วิจัยทำการเก็บข้อมูลเชิงพื้นที่และข้อมูลจากผู้อยู่อาศัยในชุมชนแออัดหรือชุมชนคนจนเมืองตามกรอบแนวคิดเรื่องความเหลื่อมล้ำ ซึ่งประกอบด้วยปัจจัยทางด้านรายได้ สุขภาพ ความสามารถในการปรับตัว และโอกาสในการเข้าถึงบริการพื้นฐาน ผลการวิจัยพบว่าปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองส่งผลกระทบอย่างรุนแรง ต่อชุมชนที่มีความสามารถในการปรับตัวต่ำ เนื่องจากมีข้อจำกัดจากปัจจัยด้านรายได้และสุขภาพ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นอย่างเร่งด่วนในการพัฒนานโยบายที่คำนึงถึงกลุ่มประชากรเปราะบาง เพื่อลดผลกระทบจากปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองและลดความเหลื่อมล้ำในสังคมเมือง อย่างยั่งยืน