AM24084 - Archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase, door middel van boringen Bloemwaard, Kaatsheuvel (gemeente Loon op Zand)

In de periode maart – april 2024 is door Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Bloemwaard te Kaatsheuvel (gemeente Loon op Zand).
Aanleiding voor het laten uitvoeren van dit archeologisch onderzoek betreft de aanvraag van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) ten behoeve van nieuwbouw van woningen. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is ten tijde van dit onderzoek niet bekend, maar uitgaande van een standaard funderingsdiepte zonder onderkeldering, zal de bodemverstoring tot ten minste 80 centimeter (vorstvrije diepte) beneden maaiveld reiken. De verwachting is dan ook dat bij het uitgraven van de bouwputten, ten behoeve van de voorgenomen nieuwbouw, de bodem tot in het archeologische niveau verstoord zal worden en eventueel aanwezige archeologische waarden daardoor verloren zullen gaan.
Het plangebied is opgedeeld in twee deellocaties. Deellocatie A ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Loon op Zand (2017) deels in een zone Categorie 2b (Gebied met een hoge archeologische verwachting) en deels in Categorie 4 (Gebied met een middelhoge archeologische verwachting). Voor Categorie 2b geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 30 centimeter onder maaiveld. Voor Categorie 4 geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 5.000 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 50 centimeter onder maaiveld. Deellocatie B ligt deels in een zone Categorie 3 (Gebied met een hoge archeologische verwachting) en deels in een zone die staat aangegeven als “vrij”. Voor Categorie 3 geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 500 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 50 centimeter onder maaiveld. Voor de zone “vrij” geldt geen verwachting (verstoring door bebouwing) en geldt geen onderzoeksplicht. De hoogste verwachtingszone is leidend.
Ten tijde van de jager-verzamelaars was de omgeving van de deellocaties onderdeel van een uitgestrekt dekzandlandschap. De top van het dekzand, het archeologisch niveau, is waarschijnlijk verstoord als gevolg van het afsteken van het veen. Toch kan zeker niet uitgesloten worden dat er geen archeologische resten meer aanwezig zijn uit de periode jager-verzamelaars. Om deze reden geldt voor de deellocaties een middelhoge verwachting voor vindplaatsen uit het laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum. Vóór de vorming van het veen (voor 500 v. Chr.) bestond de omgeving van de deellocaties uit een dekzandlandschap. Theoretisch gezien kunnen er archeologische resten van voor 500 voor Chr. aangetroffen worden. Volgens de palaeogeografische kaarten bestond de omgeving tijdens de ijzertijd tot aan de ontginning in de middeleeuwen uit een veenlandschap. Dit landschap bestaat uit een nat milieu en vormt geen gunstige locatie voor bewoning. Om deze redenen geldt een middelhoge archeologische verwachting voor nederzettingsresten uit het neolithicum en bronstijd en een lage archeologische verwachting voor nederzettingsresten uit de ijzertijd tot en met de volle middeleeuwen.

Uit bestudering van historisch kaartmateriaal blijkt dat de deellocaties in de 17e eeuw waarschijnlijk nog uit veengronden bestaan. De deellocaties en directe omgeving zijn sinds tenminste het begin van de 19e eeuw onderdeel van de landbouwgronden van het akkerveld Vossenberg. Ten noorden liggen meerdere historische gebouwen aan de huidige Antoniusstraat. Vanaf medio 20e eeuw worden de huidige straten aangelegd en de huidige bebouwing gerealiseerd. Gezien de ligging nabij de historische bebouwingszones aan de Antoniusstraat, geldt voor de deellocaties een lage verwachting voor archeologische resten uit de periode late middeleeuwen tot en met de 17e eeuw en een middelhoge verwachting voor archeologische resten uit de periode vanaf de 17e eeuw.
Wat betreft de conservering en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten kan het volgende gesteld worden: Wegens de verwachte aanwezigheid van enkeerd- en laarpodzolgronden en daarmee een plaggendek zijn archeologische resten beschermd tegen latere invloeden. Bij hoge enkeerdgronden en laarpodzolgronden zijn de omstandigheden voor het aantreffen van organische resten minder goed: door de lage grondwaterstand (GWT V* en VI) kunnen organische resten vaak enkel in dieper, waterhoudende sporen zoals waterputten bewaard blijven.
Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat de bodemopbouw binnen het deellocatie A en B bestaat uit een AC-bodemprofiel. Op basis van de boringen blijkt dat beide deellocaties in een natte omgeving liggen en daarmee niet aantrekkelijk waren voor bewoning. Op basis van de landschappelijke ligging (natte omstandigheden) worden er geen archeologische sporen meer verwacht in beide deellocaties. Om deze reden wordt de kans op het aantreffen van archeologische resten laag geacht en zullen de voorgenomen graafwerkzaamheden geen bedreiging vormen voor het archeologisch bodemarchief.
Voor zowel deellocatie A en B wordt om bovenstaande redenen geen archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk geacht.
De resultaten van dit onderzoek dienen getoetst te worden door de bevoegde overheid (gemeente Loon op Zand), die op basis van het uitgebrachte advies een besluit zal nemen. Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat er al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen.
Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en gebruikelijke methoden. Het onderzoek is gericht op het inzichtelijk maken van de toestand van het bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging, dan wel vernietiging, als gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt.
Dit rapport is in april 2024 verstuurd naar de opdrachtgever om het ter goedkeuring voor te leggen aan de bevoegde overheid (gemeente Loon op Zand. Hier is nooit een reactie op ontvangen. Aangezien de tweejaarstermijn is verstreken, is besloten om dit rapport in Archis te uploaden zonder het selectiebesluit toe te voegen.