การประเมินผลนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำของกรมราชทัณฑ์ในมิติด้านงบประมาณ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลการดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำของกรมราชทัณฑ์ และศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดสรรงบประมาณเพื่อการดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำของกรมราชทัณฑ์ เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะด้านงบประมาณเป็นแนวทางในการเพิ่มประสิทธิผลด้านงบประมาณให้แก่กรมราชทัณฑ์เพื่อการปรับปรุงและพัฒนาการดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำ โดยเป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) ซึ่งใช้แบบสัมภาษณ์ชนิดกึ่งโครงสร้าง โดยการสัมภาษณ์ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่จากกรมราชทัณฑ์และสำนักงบประมาณ จำนวน 13 คน และใช้การศึกษาข้อมูลเชิงเอกสารเป็นเครื่องมือในการจัดเก็บข้อมูล โดยนำมาประมวลผลวิเคราะห์ข้อมูล (Content Analysis) โดยการใช้หลักการ 3R ในการวิเคราะห์ด้านการจัดสรรงบประมาณและหลักการ 3Es ในการวิเคราะห์ด้านการประเมินผลงบประมาณ ผลการศึกษาเป็นดังนี้ 1) การดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำของกรมราชทัณฑ์ในช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 – 2566 ยังไม่ประสบความสำเร็จในการดำเนินงานโดยพบว่า การใช้จ่ายงบประมาณของกรมราชทัณฑ์ไม่มีประสิทธิภาพในการ ใช้จ่ายงบประมาณและประสิทธิผลของการดำเนินงานของนโยบายยังไม่เป็นไปตามเป้าหมายที่กรมราชทัณฑ์กำหนดไว้ แต่ก็มีทิศทางของสถานการณ์ที่ดีขึ้นเป็นลำดับทั้งในด้านพื้นที่ความจุของเรือนจำ อัตราส่วนพื้นที่นอนสำหรับผู้ต้องขังต่อคนต่อตารางเมตร จำนวนผู้ต้องขังโดยรวม และจำนวนผู้ต้องขังที่เกินความจุ ซึ่งมีสาเหตุสำคัญมาจากเกิดข้อจำกัดในการดำเนินงานทั้งในด้านการก่อสร้างและการตรวจรับงานก่อสร้าง อันเป็นมาจากมาตรการด้านสาธารณสุขจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (Covid – 19) การทบทวนการกำหนดราคากลางใหม่อีกครั้งหลังจากได้รับอนุมัติวงเงินงบประมาณตามพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีเพื่อให้ราคากลางเป็นปัจจุบัน และการรอผลการการพิจารณาความเหมาะสมของราคาค่าก่อสร้างซึ่งจะต้องให้สำนักงบประมาณอนุมัติให้ความเห็นชอบก่อนดำเนินการลงนามสัญญา รวมทั้งมีการเปลี่ยนแปลงในรายละเอียดที่เป็นสาระสำคัญที่กระทบต่อการดำเนินงาน ทำให้ไม่สามารถจะดำเนินการต่อได้ เช่น ปัญหาด้านข้อกฎหมายต่าง ๆ ก่อนที่จะลงนามสัญญา และ 2) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดสรรงบประมาณ เพื่อการดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำของกรมราชทัณฑ์ ซึ่งประกอบด้วย 4 ปัจจัยสำคัญ ได้แก่ 1) การจัดทำงบประมาณของสำนักงบประมาณเพื่อการแก้ไขปัญหาผู้ต้องขังล้นเรือนจำของกรมราชทัณฑ์มีแนวทางในการจัดทำงบประมาณที่จะต้องสอดคล้องกับกระบวนการจัดทำงบประมาณของหน่วยรับงบประมาณตามแนวทางการจัดทำงบประมาณตามพระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561 2) ผลการประเมินการใช้จ่ายงบประมาณของกรมราชทัณฑ์ในการดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำตามหลักการ 3Es 3) การพิจารณาเสนอตั้งงบประมาณของสำนักงบประมาณด้วยหลักการ 3R ซึ่งจะต้องพิจารณาทั้งมิติผลการดำเนินงานในปีงบประมาณที่ผ่านมา พร้อมทั้งความเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์ชาติ แผนแม่บทย่อย แผนพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นโยบายรัฐบาล และภารกิจของกรมราชทัณฑ์ และ 4) ความสอดคล้องของการจัดทำงบประมาณของนโยบายที่มี ความสัมพันธ์กับกรอบวงเงินงบประมาณรายจ่ายประจำปีสัดส่วนของโครงสร้างงบประมาณทั้งรายจ่ายประจำ และรายจ่ายลงทุนของทั้งภาพรวมประเทศและภาพรวมของกรมราชทัณฑ์ กล่าวโดยสรุปได้ว่า งบประมาณเป็นเครื่องมือสำคัญของกรมราชทัณฑ์ในการดำเนินนโยบายการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำ ซึ่งผลการใช้จ่ายงบประมาณและผลการดำเนินงานเป็นปัจจัยสำคัญซึ่งเป็นภาพสะท้อนของศักยภาพในการใช้จ่ายงบประมาณของกรมราชทัณฑ์ซึ่งส่งผลต่อการจัดทำงบประมาณของสำนักงบประมาณในปีงบประมาณต่อไป และจะต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ แผนแม่บทย่อย แผนพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นโยบายรัฐบาล รวมทั้งภารกิจของกรมราชทัณฑ์ร่วมด้วย เพื่อให้งบประมาณที่จัดสรรเป็นไปด้วยความประหยัด เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผล อันจะช่วยให้ประเทศมีการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดให้เกิดความคุ้มค่าและประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน