SEPSISDA METABOLIK KISLOTANISH MONOTSITLARNING IMMUN FALAJI VA QON TOMIR O'TKAZUVCHANLIGI ORTISHI MEXANIZMLARI

Sepsis - bu infektsiyaga javoban organizmning dishormonal reaksiyasi natijasida kelib chiqadigan, hayotga xavf soluvchi organ disfunktsiyasi bilan tavsiflanuvchi sindromdir. Ushbu sharhda sepsis patogenezidagi uchta asosiy mexanizm - metabolik kislotalanish, monotsitlarning immun falaji va qon tomir o‘tkazuvchanligi ortishining o‘zaro bog‘liqligi zamonaviy ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Metabolik kislotalanish sepsisning deyarli barcha og‘ir holatlarida kuzatiladi va u nafaqat gemodinamikaning buzilishi, balki immun hujayralarining funktsional faolligiga ham bevosita ta'sir ko‘rsatadi. Kislotal muhit monotsitlarda mitoxondrial disfunktsiyani kuchaytiradi, HLA-DR ekspressiyasini pasaytiradi va ularning antigen taqdim etish qobiliyatini susaytiradi [1]. Immun falaji holatida monotsitlarning LPS-stimulyatsiyaga javoban TNF-α ishlab chiqarishi kamayadi va ular S100A yuqori ekspressiyali "MS1" fenotipiga o‘tadi [2]. Shu bilan birga, endotelial glykokaliksning degradatsiyasi va VE-kadherin kabi hujayralararo kontaktlarning buzilishi natijasida qon tomir o‘tkazuvchanligi ortadi [3]. Syndecan-1 darajasining oshishi va S1P darajasining pasayishi endotelial disfunktsiyaning muhim biomarkerlari hisoblanadi [3]. Ushbu uchala mexanizm bir-birini kuchaytiruvchi halqalarni hosil qiladi: kislotalanish immun falajni chuqurlashtiradi, immun falaj infeksiyaga qarshi kurashni susaytiradi, endotelial disfunktsiya esa to‘qimalar shishishi va gipoperfuziyaga olib keladi. Shuningdek, ushbu sharhda immun falajni bartaraf etishga qaratilgan immunomodulyatsiyaning istiqbolli strategiyalari, jumladan GM-CSF terapiyasi va checkpoint inhibitorlari haqida so‘z yuritiladi. Xulosa qilib aytganda, metabolik kislotalanish, immun falaj va endotelial disfunktsiya o‘rtasidagi o‘zaro ta'sirlarni tushunish sepsisni davolashda yangi terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqish uchun muhim ahamiyatga ega.