การศึกษาภูมิทัศน์หลักสูตรวิชาศึกษาทั่วไป (general education) ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทย

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดเบื้องหลังการออกแบบหลักสูตรวิชาศึกษาทั่วไปของมหาวิทยาลัยในประเทศไทย 2) ศึกษาแนวคิดเบื้องหลังการจัดการเรียนการสอนวิชาศึกษาทั่วไปของมหาวิทยาลัยในประเทศไทย 3) สำรวจแนวทางการจัดการเรียนการสอนวิชาศึกษาทั่วไปของมหาวิทยาลัยในประเทศไทย และ 4) สำรวจแนวทางการสร้างการตระหนักรู้ของผู้เรียนถึงความสำคัญของวิชาศึกษาทั่วไปของมหาวิทยาลัยในประเทศไทย โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้างกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลจำนวน 23 คน ประกอบด้วย ผู้บริหารมหาวิทยาลัย 5 คน ผู้อำนวยการสำนักวิชาศึกษาทั่วไป 5 คน ผู้สอน 5 คน และนักศึกษา 8 คน จากสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศ โดยวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงแก่นสาระผลการวิจัยพบว่า แนวคิดเบื้องหลังการออกแบบหลักสูตร สะท้อนปรัชญาการศึกษา อัตลักษณ์สถาบัน นโยบายภาครัฐ และความคาดหวังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อพัฒนาสมรรถนะแห่งศตวรรษที่ 21 ส่วนแนวคิดเบื้องหลังการจัดการเรียนการสอนเน้นการเรียนรู้แบบผสมผสาน การบูรณาการข้ามศาสตร์ และการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ สำหรับแนวปฏิบัติในการจัดการเรียนการสอน พบว่า การจัดกลุ่มรายวิชามีความยืดหยุ่น เน้นการมีส่วนร่วมของผู้เรียน การวัดผลและประเมินผลที่หลากหลาย และบทบาทผู้สอนในฐานะผู้อำนวยการเรียนรู้ ขณะที่กลยุทธ์สร้างความตระหนักรู้ของผู้เรียนนั้นขึ้นอยู่กับบริบทของแต่ละมหาวิทยาลัยเพื่อส่งเสริมเจตคติเชิงบวก ข้อค้นพบ ชี้ให้เห็นถึงพลวัตและการปรับตัวของหมวดวิชาศึกษาทั่วไปในบริบทอุดมศึกษาไทย อย่างไรก็ตาม ยังคงมีความท้าทายในมิติความชัดเจนของเป้าหมาย ความต่อเนื่องเชิงนโยบาย และเจตคติของผู้เรียน จึงมีข้อเสนอแนะให้พัฒนาหลักสูตรที่ยืดหยุ่นและตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคม ออกแบบระบบวัดผลและประเมินผลที่สะท้อนผลลัพธ์การเรียนรู้ที่แท้จริง และกลยุทธ์การสร้างการรับรู้ถึงความสำคัญของวิชาศึกษาทั่วไป อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างยั่งยืน