Archeologisch onderzoek Rietgrachtstraat 74 (brandweerkazerne), Inventariserend onderzoek door middel van een proefsleuf

<p>Op 9 en 10 januari 2012 heeft team archeologie van de gemeente Arnhem een inventariserend proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in het plangebied Rietgrachtstraat 74. De aanleiding voor het onderzoek was de bouw van een nieuwe brandweerkazerne. De oude brandweerkazerne die zich in het plangebied bevond, is met het oog op de nieuwbouw geheel gesloopt. Sloop, nieuwbouw en sanering bedreigden in de ondergrond mogelijk aanwezige, archeologische waarden. Om deze te inventariseren en meer specifiek de aard, waarde en kwaliteit te bepalen, is het proefsleuvenonderzoek uitgevoerd.</p><p>Het proefsleuvenonderzoek in het plangebied Rietgrachtstraat 74 had als doel een eerste inzicht te verschaffen in aanwezige archeologische waarden, met name de aan- of afwezigheid van vestingdelen.<br>Op grond van historisch kaartmateriaal, en een plot daarvan op de huidige topografie, werd verwacht dat de proefsleuf ter hoogte van de vesting zou liggen, de 18e-eeuwse uitbreiding. Uitbreidingen van de vesting zijn in Arnhem nog maar nauwelijks archeologisch onderzocht, in tegenstelling tot de middeleeuwse stadsmuur met grachten die recentelijk (2014/15) in het Prinsenhof over grote afstand kon worden gevolgd. De 18e-eeuwse uitleg is daarentegen op slechts een paar plekjes aangetroffen, bijvoorbeeld tijdens de uitvoering van het project Sporen in Arnhem (verbreding station Arnhem-Centraal) en herinrichting van de stationsomgeving (Oude Stationsstraat). In deze beide gevallen was het echter niet duidelijk of de gracht werd aangetroffen. De 17e-eeuwse uitbreiding kon in 2015 tijdens archeologisch onderzoek ter hoogte van Musis Sacrum worden onderzocht. Hier werd een bastiongracht gevonden. Evenwel ontbreken archeologische aanwijzingen voor aanwezigheid van de Arnhemse vesting in het plangebied. Delen zullen in de directe omgeving wel aanwezig zijn.</p><p>Het onderzoek leverde alleen aanwezigheid van een 19e-eeuws ophogingspakket op, naast een moderne kabel-/leidingengoot. ‘t Broek werd vanaf het midden van de 19e eeuw opgehoogd in relatie tot ontwikkeling van industrie. De Arnhemse gasfabriek werd hier rond 1865 opgericht. Oudere industrie was al in ‘t Broek aanwezig in de vorm van een laat 18e-eeuwse houtzaagmolen aan de Nederrijn, op de punt waar de Rietgracht/Riet(e)beek in de rivier uitmondde. Deze gracht/beek was een overblijfsel van de Arnhemse vesting (oostzijde) die vanaf 1808/09 werd geslecht. </p><p>De ophoging en inrichting van ‘t Broek, een laaggelegen en nat gebied, kan worden geplaatst in een periode dat de stad Arnhem zich planmatig uitbreidde. Architect Heuvelink tekende hiervoor een plan. Dit plan moest ook sloppenvorming in de stad tegengaan. In verband met de aanleg van het spoor (gereed: 1845) en het slechten van de vesting was er woningnood onder arbeiders. Stedelijke industrie bevond zich vooral in de binnenstad. Met ‘t Broek en Lombok/Heijenoord ontstonden de eerste Arnhemse industrieterreinen. In ‘t Broek verscheen daarna sociale woningbouw. Illustratief is de vlakbij het plangebied gelegen Van Verschuerwijk, een ‘woningwetwijk’ die in tegenstelling tot veel arbeiderswoningen in de binnenstad voorzag in veilige, hygiënische huizen.</p>