Een boerderij-erf uit Volle en Late Middeleeuwen - Opgraving Smitterijweg te Haaksbergen, gemeente Haaksbergen -Laagland Archeologie Rapport 73

<p>Bij het onderzoek zijn in het westen van de opgraving bewoningssporen aangetroffen, die op basis van spaarzaam vondstmateriaal niet scherper gedateerd kunnen worden dan de periode van de 10e tot en met de 13e eeuw. Één randfragment van kogelpotaardewerk en parallellen voor de aangetroffen structuren doen vermoeden dat deze op zijn minst ten dele in de 12e tot vroege 13e eeuw zijn te plaatsen. Blootgelegd is het oostelijk gedeelte van een nederzetting die zich uitstrekte tot in het westelijk deel van het plangebied dat op een later tijdstip ontwikkeld zal worden. Aangetroffen zijn de oostelijke helft van een boerderij van die overeenkomst vertoont met het type Pesse en vervangen is door een éénschepige schuur of bijgebouw, een tweede éénschepig bijgebouw dat mogelijk half open is geweest, een spieker en een waterput met een vierkante schacht van horizontaal opgestapelde planken. Hergebruikt hout uit de waterput dat in of kort na de 2e helft van de 9e eeuw is gekapt, vormt een aanwijzing dat de nederzetting tot deze tijd teruggaat. Dit past bij de verwachting dat het erf aan de noordzijde van de Hones in dezelfde periode is ontstaan als de nederzetting aan de zuidzijde bij Erve Oude Reijmerink. Van een omgracht erf op een ophoging (moated site), zoals bij het vooronderzoek werd vermoed, is in deze periode geen sprake. Afdrukken van verticale planken in wandgreppels, het nagenoeg ontbreken van resten verbrande leem en hergebruikte wandplanken uit de waterput, wijzen op het gebruik van houten wanden. De bewoning, die uit één erf bestaan kan hebben, lijkt in de loop van de 13e eeuw te zijn afgebroken en verplaatst naar het terrein ten oosten van het plangebied, waar tussen 1773 en 1825 het Erve Donderman is afgebroken. Langs de oostrand van de opgraving zijn gebouwsporen uit de tweede helft van de 13e tot de vroege 14e eeuw blootgelegd. Enkele scherven uit de daarop volgende eeuwen, die later bij dempen van de gracht naast deze sporen (structuur 6) daarin terecht zijn gekomen, wijzen erop dat de bewoning aan de oostzijde tot in de 16e eeuw voortgezet werd. Hoogstwaarschijnlijk gaat het daarbij om het Erve Ten Noert dat in de late 14e eeuw in het leenregister van het Bisdom Utrecht wordt genoemd. Later in de Nieuwe tijd, vermoedelijk in de periode dat de naam van het erf in de loop van de 17e eeuw veranderde in Erve Donderman, is langs de westgrens van het erf een vier meter brede gracht gegraven (structuur 6). Niet duidelijk is of deze oostwaarts omboog rond Erve Donderman of aansloot op een vóór 1800 gedempte sloot langs de noordzijde van de opgraving. Deze gracht is, na vanuit het oosten gedempt te zijn, opnieuw uitgegraven, nu wel rond het erf oostwaarts ombuigend. De hernieuwde gracht is in de loop van de 18e eeuw gedempt, vermoedelijk bij de ontmanteling van Erve Donderman tussen 1773 en 1825. Uit het daarbij in de gracht terecht gekomen vondstmateriaal blijkt het gebruik van dakpannen en bakstenen in de boerderij. In de daaropvolgende periode is het opgravingsterrein opgehoogd met een plaggendek en een humeus zanddek, dat in de 20e eeuw in de oosthelft vergraven is. Uit het onderzoek komt naar voren dat in het nog te ontwikkelen, zuidwestelijk deel van het plangebied archeologisch relevante sporen te verwachten zijn vanaf een diepte van 80 cm tot een meter onder het huidige maaiveld. Geadviseerd wordt daarom bij de ontwikkeling van kavel 6 in dit deel van het plangebied bodemverstoringen die dieper dan 80 cm beneden het maaiveld reiken archeologisch te laten begeleiden.</p>