Plangebied Hoflaan te Leersum, gemeente Utrechtse Heuvelrug.

<p>
In opdracht van Buro Boot heeft RAAP in juli-augustus 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd voor het plangebied Hoflaan te Leersum in de gemeente Utrechtse Heuvelrug (figuur 1).
<p>
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
<p>
Landschappelijke en historische ontwikkeling
<p>
Het plangebied ligt op de flank van de Utrechtse heuvel rug. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied op stuwwalglooiingen, echter is het op basis van archeologisch onderzoek en geologische kaart aannemelijk dat smeltwaterafzettingen (Formatie van Drente) in het noorden van het plangebied
aanwezig zijn en in het zuiden dekzand (Formatie van Boxtel). Het plangebied is op de bodemkaart niet gekarteerd, maar vermoedelijk zal sprake zijn van hoge enkeerdgronden. De afzettingen zullen dus zijn afgedekt door een esdek.
Tekenen van bewoning op de Utrechtse Heuvelrug kunnen teruggaan tot het midden-paleolithicum. Uit de omgeving van het plangebied gaan archeologische resten echter terug tot in de bronstijd. Hierbij heeft bewoning zich op de flank van de stuwwal geconcentreerd en is over de eeuwen een lagere ligging op de stuwwal gaan innemen. In het dorp Leersum was bewoning sinds het laat-paleolithicum
mogelijk op de hoger gelegen dekzandruggen en -kopjes en smeltwaterafzettingen, maar tot nu toe zijn uit de periode laat-paleolithicum tot en met het neolithicum weinig resten teruggevonden.
<p>
De eerste historische tekenen van bewoning in Leersum dateren uit de 14e eeuw, waarbij de kerk van Leersum in 1312 werd benoemd in de dochterkerk van Doorn. Het dorp heeft eeuwenlang weinig veranderingen ondergaan. Op de kadastrale kaart blijkt het plangebied al in gebruik te zijn als landweg. In de verdere omgeving waren een boerderij, bouw- en woeste landen aanwezig. Pas in de 20e eeuw
vond een uitbreiding van Leersum plaats waarbij het plangebied onderdeel werd van het dorp.
<p>
Op basis van de landschappelijke en historische ontwikkeling worden in het plangebied resten van jagers-verzamelaars (laat-paleolithicum – mesolithicum) en van landbouwers (neolithicum – vroege middeleeuwen) verwacht. Resten van staatssamenlevingen (late middeleeuwen – nieuwe tijd) worden, op basis van historische bronnen, niet verwacht.
<p>
Resultaten veldwerk
<p>
Tijdens het veldonderzoek is in de meeste boringen direct onder een geroerd pakket de C-horizont van het dekzand en de smeltwaterafzettingen aangetroffen. De scherpe overgang tussen de pakketten doet vermoeden dat de bodem tot in de C-horizont is afgegraven. Enkel in boring 4 is mogelijk een Bhorizont waargenomen maar deze is door ingrepen uit de late middeleeuwen of nieuwe tijd verstoord
geraakt. Vermoedelijk was er in het plangebied in het verleden wel een podzolbodem aanwezig, maar is de bodem door menselijk handelen verdwenen.
<p>
Ook het verwachte esdek bleek in de paar boringen waar het is waargenomen verstoord te zijn. Enkel in boring negen is een intacte restant van een esdek uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd boven op de natuurlijke ondergrond aangetroffen. In boring 4 is de top van het dekzand geroerd geraakt bij de aanleg van het esdek in de late middeleeuwen/nieuwe tijd.
<p>
Door het ontbreken van een podzolbodem is de kans het op het aantreffen van archeologische resten klein. Hierdoor kan de archeologische verwachting voor resten van jagers-verzamelaars (paleolithicum – mesolithicum) naar laag worden bijgesteld. Daarnaast is er ook geen archeologische laag aangetroffen die kan worden gekoppeld aan de landbouwers. Hierdoor kan ook voor de periode
neolithicum – middeleeuwen een lage verwachting worden gegeven.
<p>
Conclusie
<p>
Op basis van de resultaten van dit onderzoek blijkt dat in het plangebied geen archeologische resten bedreigd worden. Daarom wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht.
<p>
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Utrechtse Heuvelrug, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
<p>