การตีความหลักการไม่แทรกแซงกิจการภายในเพื่อนำไปสู่ความร่วมมือจัดการปัญหาภัยพิบัติมลพิษจากหมอกควันข้ามพรมแดนของรัฐสมาชิกอาเซียน

สถานการณ์ปัญหามลพิษจากหมอกควันข้ามพรมแดนเป็นภัยพิบัติที่ส่งผลกระทบต่อรัฐสมาชิกอาเซียนมาเป็นเวลานาน แม้ปัจจุบันอาเซียนจะมีข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยมลพิษจากหมอกควันข้ามแดน (ข้อตกลง AATHP) และข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยการจัดการภัยพิบัติและการตอบโต้สถานการณ์ฉุกเฉิน (ข้อตกลง AADMER) เพื่อจัดการปัญหา แต่ปัญหาดังกล่าวยังคงมีอยู่เนื่องจากรัฐสมาชิกอาเซียนยังไม่อาจจัดการปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งรัฐสมาชิกอาเซียนจะเข้าไปยุ่งเกี่ยวเพื่อช่วยเหลือหรือจัดการรับมือกับปัญหาที่เกิดในรัฐสมาชิกอาเซียนใดก็ไม่อาจทำได้เนื่องจากหลักการไม่แทรกแซงกิจการภายในที่มีภายใต้ข้อ 2 (2) (อี) ของกฎบัตรสมาคมแห่งประชาชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือกฎบัตรอาเซียน ข้อ 12 (2) ของข้อตกลง AATHP และข้อ 11 (2) ของข้อตกลง AADMER ดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้จะศึกษาและวิเคราะห์ความเป็นไปได้ที่จะตีความหลักการไม่แทรกแซงกิจการภายในใหม่เพื่อให้รัฐสมาชิกอาเซียนเข้าไปยุ่งเกี่ยวในรัฐสมาชิกอื่นเช่น การหยิบประเด็นปัญหาขึ้นมาปรึกษาหารือ ดำเนินการใด ๆ รวมถึงการเข้าไปช่วยเหลือและช่วยจัดการปัญหาดังกล่าวในรัฐสมาชิกอาเซียนอื่น ในกรณีที่รัฐสมาชิกอาเซียนไม่อาจจัดการปัญหาได้โดยลำพัง โดยให้มีการตีหลักการไม่แทรกแซงกิจการภายในที่ปรากฏในข้อ 2 (2) (อี) ของกฎบัตรอาเซียน ข้อ 12 (2) ของข้อตกลง AATHP และข้อ 11 (2) ของข้อตกลง AADMER ใหม่ ทั้งนี้ในการตีความจะใช้หลักการตีความตามวัตถุประสงค์และความมุ่งหมายภายใต้ข้อ 31 แห่งอนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญา ค.ศ. 1969 ซึ่งต้องพิจารณาวัตถุประสงค์และความมุ่งหมายของกฎบัตรอาเซียนในเรื่องสิ่งแวดล้อมที่ผูกพันรัฐสมาชิกอาเซียน รวมทั้งวัตถุประสงค์และความมุ่งหมายตามข้อตกลง AATHP และข้อตกลง AADMER นอกจากนี้การตีความยังต้องพิจารณากฎเกณฑ์ระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องและรัฐสมาชิกอาเซียนมีความผูกพันประกอบด้วยได้แก่ ความตกลงปารีส ค.ศ. 2015 และหลักการไม่ก่อความเสียหายต่อรัฐอื่นในฐานะจารีตประเพณีระหว่างประเทศของรัฐสมาชิกอาเซียนภายใต้การตีความหลักการไม่แทรกแซงกิจการภายในใหม่ มีข้อเสนอแนะดังนี้ (1) ให้มีการแก้ไขข้อ 12 (2) ของข้อตกลง AATHP และข้อ 11 (2) ของข้อตกลง AADMER หากเป็นสถานการณ์มลพิษจากหมอกควันข้ามพรมแดนซึ่งเป็นปัญหาที่กระทบรัฐสมาชิกอาเซียนอื่น รัฐสมาชิกอาเซียนจะต้องเข้าไปยุ่งเกี่ยวจัดการรับมือกับปัญหาเพื่อให้นำไปสู่ความร่วมมือได้โดยที่ไม่ต้องมีเรื่องการร้องขอ(2) การจัดทำ Code of Conduct เพื่อเป็นแนวปฏิบัติของรัฐสมาชิกอาเซียน ซึ่งมีการกำหนดในเรื่องเกี่ยวกับการตีความหลักการไม่แทรกแซงกิจการภายในใหม่ให้ลดความเคร่งครัดลงนอกจากนี้ยังมีข้อเสนอแนะอื่นเพื่อนำไปสู่ความร่วมมือจัดการปัญหาได้มากขึ้นเช่น การเพิ่มมาตรการความรับผิดในข้อตกลง AATHP ทั้งนี้เพื่อนำไปสู่ความร่วมมือของรัฐสมาชิกอาเซียนในการจัดการแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น