Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Emmerikseweg 12 te ‘s-Heerenberg, gemeente Montferland

Hamaland Advies heeft in opdracht van Italiaander Bouwkundig Ingenieursbureau en dhr. M. Berendsen een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in verband met de sloop van café De Peer op het terrein aan de Emmerikseweg 12 te ‘s-Heerenberg. De toekomstige verstoringsdiepte is nog niet bekend, maar zal zeker 80 cm-mv bedragen. De totale oppervlakte van het plangebied bedraagt 1.656 m². Het plangebied ligt volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Montferland’ in een zone met meerdere categorieën, namelijk 2, 3 en 4. Archeologisch onderzoek is noodzakelijk bij bodemingrepen groter dan 50 m² en dieper dan 30 cm-mv.Conclusie bureauonderzoek Het plangebied ligt ten noorden van een terrasrestrug en ten westen van een terrasvlakte met grofzandige afzettingen en een afdekkend kleidek. Ten zuiden van het plangebied is sprake van een kalkloze poldervaaggrond. Door de relatief hoge ligging is het plangebied in theorie een geschikte bewoningslocatie geweest vanaf de prehistorie. Uit de bestudering van het historisch kaartmateriaal blijkt dat het plangebied tot in de 16e eeuw vermoedelijk onbebouwd is geweest. De historische kaart van Bucker uit 1727 geeft een erf met bebouwing op het grondstuk de Groote en Kleine Coppel weer aan de uitvalsweg naar Emmerich. Het is niet bekend hoe lang deze bebouwing bestaan heeft. Op de kadastrale minuut van 1811 komt de bebouwing echter niet meer voor en tot 1866 is het plangebied onbebouwd geweest. Het plangebied heeft van 1811 tot 1866 een agrarische functie gekend en is daarna bebouwd met het latere Grenscafé de Peer. Voor de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd geldt door de aanwezigheid van een historische erf in de 18e eeuw, maar mogelijk al in de 17e eeuw of daarvoor, een hoge verwachting. De meldingen in Archis3 geven weer dat er meerdere archeologische vindplaatsen in de buurt van het plangebied gelegen zijn. Daarbij zijn vooral resten uit de Middeleeuwen aangetroffen. Voor de periode Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe Tijd geldt een hoge archeologische verwachting, mits de ondergrond niet verstoord is door de huidige bebouwing.Conclusie booronderzoek Uit de resultaten van het uitgevoerde booronderzoek blijkt dat in het plangebied in alle boringen sprake is van een ophoogpakket met subrecent geroerde lagen met een bijmenging aan betonpuinen baksteenpuin. De natuurlijke ondergrond is aangetroffen vanaf minimaal 165 cm-mv (boring 3) en maximaal 215 cm-mv (boring 6) en bestaat in boring 2 en 3 uit gerijpte kalkloze roestige komklei (Formatie van Echteld) en in boring 6 uit geel grof zand met kiezels (rivierzand, Formatie van Kreftenheye). Alle laagovergangen zijn scherp. Boring 1 is gestaakt vanwege de aanwezigheid van veel kabels en leidingen. Boring 4 en 5 zijn voortijdig gestuit op funderingen op een diepte van 65 cm-mv, mogelijk van een voorganger van het huidige café of de bebouwing uit de 18e eeuw die hier op basis van historisch kaartmateriaal verwacht kan worden. Onder de subrecente ophoging is sprake van meerdere cultuurlagen van donkerbruine humeuze klei of kleiig matig fijn zand met fosfaten, handgevormde baksteen, houtskoolfragmenten, verbrand bot en aardewerk met een vermoedelijke datering in de Nieuwe Tijd (1500-1800). In boring 2 is daarnaast sprake van een sterke olieverontreiniging vanaf een diepte van circa 80 cm-mv.Selectieadvies De hoge archeologische verwachting wordt bevestigd met het onderzoek. In het plangebied is sprake van een subrecente bouwvoor op een ophoging met archeologische indicatoren uit de Nieuwe Tijd. Deze lagen zijn mogelijk toe te wijzen aan eerdere bebouwing voorafgaand aan het huidige café dat uit 1866 dateert. Ook is het mogelijk dat de ‘stadsophoging’ te relateren is aan de historische kern en de oude uitvalsweg van ’s-Heerenberg richting Westfalen, de Emmerikseweg. Om de aanwezigheid van oudere bebouwing (vóór 1866) in het plangebied en eventuele aanwezigheid van bewoningssporen en vondsten gerelateerd aan deze bebouwing te toetsen, adviseren wij om een proefsleuvenonderzoek te laten uitvoeren. Omdat volgens de opdrachtgever sprake is van een ernstig geval van bodemverontreiniging als gevolg van de voormalige aanwezigheid van een voormalige tankstation ter plaatse van het huidige voorterras van het café langs de Emmerikseweg, adviseren wij om de proefsleuven ter plaatse van het huidige parkeerterrein en het achter gelegen terras aan te leggen (boring 3, 4, 5 en 6), buiten de contouren van de zware verontreiniging. De exacte onderzoeksstrategie zal in nader overleg met het bevoegd gezag (mw. A. Zonneveld) worden afgestemd. Voorafgaand aan gravend onderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld dat getoetst wordt door gemeente Montferland.Selectiebesluit Het conceptrapport is op 12 November 2020 namens gemeente Montferland beoordeeld door mw. A. Zonneveld en akkoord bevonden. Het advies om een proefsleuvenonderzoek uit te voeren wordt onderschreven. Vanwege de verontreiniging ter plaatse, stemt mevrouw Zonneveld er mee in dat de proefsleuven buiten de verontreinigingscontouren worden aangelegd. Voorafgaand aan het proefsleuvenonderzoek dient ter toetsing een Programma van Eisen te worden voorgelegd.Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Ook wordt geadviseerd om de verantwoordelijk ambtenaar voor de gemeente Montferland (mevrouw A. Zonneveld) hierover direct te informeren.