การวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดอุทกภัยและการวางแผนการใช้ที่ดินที่เหมาะสมสำหรับการขยายตัวของเมืองในพื้นที่ลุ่มน้ำย่อยทะเลสาบสงขลา

ลุ่มน้ำย่อยทะเลสาบสงขลา ตั้งอยู่ในพื้นที่เมืองสงขลาและเมืองหาดใหญ่ ซึ่งเป็นหนึ่งในเมืองสำคัญทางเศรษฐกิจและสังคมในภาคใต้ ในปัจจุบันเมืองทั้งสองมีการขยายตัวอย่างรวดเร็วทั้งด้านพื้นที่เมืองและจำนวนประชากร แต่ก็ยังมีข้อจำกัดเนื่องจากเป็นพื้นที่ได้รับผลกระทบของน้ำท่วมอยู่บ่อยครั้งในช่วงฤดูฝน เนื่องด้วยมีลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่มต่ำ ล้อมรอบด้วยภูเขา และมีลำคลองไหลผ่าน นอกจากนี้การขยายตัวของเมืองก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่เพิ่มความเสี่ยงการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ (1) ศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์ความเสี่ยงต่อการเกิดน้ำท่วม (2) วิเคราะห์พื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดน้ำท่วมในบริเวณลุ่มน้ำย่อยทะเลสาบสงขลา (3) เสนอแนวทางหรือมาตรการข้อกำหนดการวางแผนการใช้ที่ดินอย่างเหมาะสม โดยศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อความเสี่ยงมีปัจจัยหลักที่สำคัญ ได้แก่ภัย ความล่อแหลม ความเปราะบาง และศักยภาพ โดยในแต่ละกลุ่มจะมีปัจจัยย่อยที่มีผลต่อความเสี่ยงทั้งทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ และสังคม ที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง ต่อการวางแผนการพัฒนาเมืองในอนาคต จำนวน 18 ปัจจัยสำหรับการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม และใช้วิธีกระบวนการตัดสินใจเชิงลำดับชั้น (AnalysisHierarchy Process: AHP) ในการคำนวณค่าน้ำหนักของแต่ละปัจจัยเพื่อนำมาวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม จากนั้นจึงเสนอแนวทางหรือมาตรการข้อกำหนดการวางแผนการใช้ที่ดินอย่างเหมาะสมผลการศึกษาพบว่า มีขนาดพื้นที่เสี่ยงอุทกภัยระดับสูงทั้งหมด 504.96 ตร.กมครอบคลุม 9 อำเภอ โดยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 55 แห่ง อำเภอที่มีพื้นที่เสี่ยงมากที่สุด คืออำเภอหาดใหญ่ รองลงมาอำเภอควนเนียง และอำเภอรัตภูมิ เมื่อนำเปรียบเทียบกับการใช้ประโยชน์ที่ดินโดยใช้พื้นที่ที่มีความเสี่ยงระดับสูงมาก เนื่องจากเป็นระดับความเสี่ยงยอมรับไม่ได้เลย มีความสำคัญสูงมากอาจต้องใช้มาตรการฉุกเฉินและต้องดำเนินการทันที พบว่ามีพื้นที่เมืองมีความเสี่ยงสูงกว่าพื้นที่รอบนอกและอยู่ในบริเวณพื้นที่ชุมชนเมืองมากกว่าในพื้นที่เกษตรกรรม และพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมสูงจะอยู่ในบริเวณเขตรอบนอกของเขตเมือง จำเป็นต้องมีการวางแผนการใช้ที่ดินที่เหมาะสม เพื่อรองรับสำหรับการขยายตัวของเมืองที่จะเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงหากในอนาคตมีพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมมากขึ้นจากการศึกษาแนวทางเพื่อการรับมือกับภัยน้ำท่วม แผนการบรรเทาและป้องกันสาธารณภัยในลุ่มน้ำย่อยทะเลสาบสงขลา มีลักษณะที่ครอบคลุมทั้งมาตรการการป้องกันและการลดผลกระทบในพื้นที่เสี่ยงภัย การเตรียมความพร้อม และการแจ้งเตือนภัย ดังนั้นเพื่อเป็นข้อเสนอแนะในการป้องกัน และลดผลกระทบจากภัยน้ำท่วมในเขตเมือง จึงควรประกอบด้วยการใช้มาตรการเชิงโครงสร้างและมาตรการที่ไม่ใช่โครงสร้าง นอกจากนี้ ผู้วิจัยเห็นว่า การใช้มาตรการการควบคุมเขตพื้นที่ซ้อนทับ (Overlay Zoning) เป็นแนวทางในการวางแผนการใช้ที่ดินที่เหมาะสม เพื่อป้องกันไม่ให้เมืองขยายตัวเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดน้ำท่วมได้ และยังมีมาตรการอื่น ๆ เช่น การจัดทำผังเมืองเฉพาะ การจัดย่าน (Zoning) เพื่อจะส่งเสริมการพัฒนาเป็นเมือง การคำนึงถึงการเป็นเมืองยืดหยุ่นรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาวะอากาศ หรือการออกเทศบัญญัติของเทศบาล หรือตำบล ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมสูง โดยการศึกษาครั้งนี้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการป้องกันไม่ให้เมืองขยายตัวเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมและเตรียมรับมือต่อภาวะภัยที่จะเกิดขึ้นในอนาคตได้