การเยียวยาความเสียหายขององค์กรธุรกิจจากงานโยธาสาธารณะของรัฐ

ในการจัดทำบริการสาธารณะ ไม่ว่าจะเป็นการก่อสร้าง พัฒนา หรือซ่อมแซมโครงสร้างพื้นฐานที่ให้บริการแก่ประชาชนทั่วไป และเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ ซึ่งล้วนแต่เป็นการดำเนินกิจการของรัฐเป็นภารกิจที่สำคัญของรัฐที่จะต้องจัดทำเพื่อตอบสนองความต้องการของประชาชน อันเป็นภารกิจที่สำคัญอย่างหนึ่งของรัฐ ซึ่งปฏิเสธไม่ได้ว่า ในการจัดทำบริการสาธารณะของรัฐดังกล่าว ย่อมจะมีผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชนบางรายได้ ซึ่งรวมไปถึงองค์กรธุรกิจ ที่ก่อตั้งขึ้นโดยมีจุดมุ่งหมายในการแสวงหากำไรเมื่อได้รับผลกระทบจากการดำเนินกิจการของรัฐ ในการจัดให้มีสิ่งสาธารณูปโภค ย่อมกระทบต่อผลตอบแทนหรือผลกำไรของธุรกิจ แตกต่างจากประชาชนทั่วไป ในด้านการขาดผลกำไรหรือขาดทุนโดยตรง และอาจเป็นปัญหารุนแรงถึงขั้นทำให้องค์กรธุรกิจนั้นขาดทุนจนต้องยกเลิกกิจการ แต่จนถึงปัจจุบันผลกระทบแก่องค์กรธุรกิจดังกล่าว ประเทศไทยยังไม่มีมาตรการใด ๆ ที่ชัดเจนในทางกฎหมายที่จะมาเยียวยาหรือปกป้องผลกำไรขององค์กรธุรกิจที่ต้องสูญเสียไปเพราะการพัฒนาด้านคมนาคมที่ก่อให้เกิดผลกระทบดังกล่าว ซึ่งมีปัญหาว่าในการดำเนินกิจการของรัฐอาจทำให้เอกชนบางรายถูกกระทบสิทธิให้ได้รับความเสียหาย หรือจำต้องรับภาระเกินสมควร หรือรับภาระที่เกินกว่าประชาชนรายอื่น ซึ่งยังไม่ใช่ผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการเข้าดำเนินการของรัฐโดยตรง เช่น ผู้ประกอบธุรกิจที่อยู่ใกล้เคียงพื้นที่ก่อสร้างถนนหรือสะพาน แม้ไม่ได้รับความเสียหายจากการดำเนินการก่อสร้างดังกล่าว แต่การดำเนินการก่อสร้างทำให้ลูกค้าไม่สามารถเข้าใช้บริการได้สะดวกรวมทั้งผู้ประกอบธุรกิจนั้น ไม่ใช่ผู้ถูกเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่า จากหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องและจากแนวคำวินิจฉัยของศาลปกครองสูงสุด รวมทั้ง แนวคำวินิจฉัยของคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาล เห็นได้ชัดว่า กรณีดังกล่าว เป็นกรณีได้รับความเดือดร้อนเสียหายจากการดำเนินกิจการของรัฐ ซึ่งอยู่ในอำนาจการพิจารณาพิพากษาของศาลปกครองปัจจุบัน แต่อย่างไรก็ตาม กรณีดังกล่าวนี้ก็ยังขาดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนในการพิจารณาว่าจะต้องพิจารณาตามหลักกฎหมายใด รวมทั้งยังไม่มีหลักเกณฑ์ทางกฎหมายเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ในการพิจารณากำหนดการเยียวยาความเสียหาย ซึ่งตามแนวคำวินิจฉัยของศาลปกครอง มีการนำหลักการเยียวยาความเสียหายตามหลักกฎหมายความรับผิดทางละเมิดมาใช้ในการพิจารณากำหนดการเยียวยาความเสียหายในกรณีที่เป็นความรับผิดอย่างอื่น โดยพิจารณาความเสียหายที่เกิดขึ้นก่อนมีการนำคดีมายื่นฟ้องคดีต่อศาล เป็นมูลค่าความเสียหายที่ต้องชดใช้ ซึ่งความเสียหายเช่นว่านั้น มีความแตกต่าง เนื่องจากการดำเนินกิจการของรัฐ ไม่อาจมีการเลิกหรือหยุดการดำเนินงานได้ ผู้เขียนจึงได้เสนอให้มีการวางหลักเกณฑ์ในการกำหนดลักษณะความรับผิดอย่างอื่น และกำหนดถึงสิทธิในการได้รับการเยียวยาความเสียหาย รวมทั้ง กำหนดแก้ไขหลักเกณฑ์การกำหนดให้การจัดให้มีสิ่งสาธารณูปโภค จะต้องมีการสำรวจและคาดการณ์ถึงผลกระทบจากการดำเนินการดังกล่าว นอกเหนือไปจากการพิจารณาผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยพิจารณาถึงผลกระทำที่อาจเกิดขึ้นต่ประชาชนที่อยู่ในบริเวณที่จะมีการก่อสร้าง หรือจัดสร้างสิ่งสาธารณูปโภคดังกล่าว เพื่อให้มีการกำหนดการเยียวยาความเสียหาย รวมทั้งกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาค่าเสียหายจากการดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะของรัฐ เพื่อให้หลักเกณฑ์การเยียวยาความเสียหายจากการดำเนินการจัดให้มีสิ่งสาธารณูปโภค ไม่ให้มีเอกชนรายได้จำต้องรับภาระเกินสมควร โดยพิจารณาความเสียหายที่เกิดขึ้นจากผลกำไรที่มีอยู่ก่อนและที่คาดว่าจะเกิดขึ้นหลังจากที่ได้รับผลกระทบ โดยคำนวณตามสัดส่วนความเสียหายเพื่อให้สามารถเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้น