การวิเคราะห์เรื่องความโกรธที่ปรากฏในนิบาตชาดก

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาคำสอนเรื่องความโกรธในพุทธศาสนาเถรวาท 2. เพื่อศึกษาเรื่องของความโกรธในนิบาตชาดก 3. เพื่อวิเคราะห์เรื่องความโกรธที่ปรากฏในนิบาตชาดกโดยใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร ผลของการวิจัยพบว่า โกธะ หรือความโกรธเป็นความขุ่นเคืองใจ เป็นกิเลสในตระกูลโทสะที่แสดงลักษณะ อาการ และธรรมชาติออกมาได้แตกต่างกันไป ความโกรธเกิดภายในจิตใจก่อนถึงจะแสดงออกมาให้เห็นภายนอก และเป็นการกระทำที่ไม่ดี ส่วนสาเหตุของความโกรธนั้นเกิดได้อย่างหลากหลาย เช่น ความคิดที่ไม่แยบคายทำให้เกิดอารมณ์ที่ไม่ดีมากระทบ สำหรับ ผลของความโกรธนั้นก่อให้เกิดผลกระทบต่อตนเองและผู้อื่น เช่น การทำร้ายร่างกาย ชีวิต และทรัพย์สิน ทำให้เกิดการทะเลาะเบาะแว้ง และจะนำไปสู่การก่อเวรระหว่างกัน ส่วนแนวทาง การบรรเทาความโกรธนั้นก็มีหลายวิธีด้วยกัน เช่น การตั้งมั่นในอุโบสถศีล และการใช้ปัญญา อันแยบคายในการระงับความโกรธ เป็นต้น อีกทั้ง การวิจัยครั้งนี้ได้เลือกยกตัวอย่างชาดกมา 76 ชาดก และอธิบายเรื่องราวต่าง ๆ ตามแต่ละนิบาตมาตั้งเป็นประเด็นเพื่อนำไปสู่กระบวนการวิเคราะห์เรื่องราวต่าง ๆ สรุปผลได้ว่า 1) ความหมาย และลักษณะของความโกรธที่ปรากฏในนิบาตชาดก ทำให้ทราบว่า ความโกรธจะเกิดขึ้นภายในจิตใจก่อนซึ่งจะมีลักษณะอาการต่าง ๆ ดังเช่น ความไม่พอใจ ภาวะที่จิตไม่แช่มชื่นเบิกบาน ฯลฯ จากนั้นก็จะแสดงออกมาทางการกระทำต่าง ๆ และร้ายแรงสุดคือถึงแก่ชีวิต เป็นต้น มีชาดกทั้งหมด 46 เรื่อง 2) กระบวนการของความโกรธที่ปรากฏในนิบาตชาดก มีชาดกที่สะท้อนเรื่องนี้ทั้งหมด 9 ชาดก แต่เห็นได้ชัดเจนสุดจากชาดกเรื่องเสริววาณิชชาดก (3) ว่าด้วยพ่อค้าชื่อเสริวะ 3) สาเหตุของความโกรธมีด้วยกันหลายประการ ดังเช่น เกิดจาก การคิดที่ไม่ถี่ถ้วนและความลำเอียง เกิดจากการมีมานะ เกิดเพราะการถูกอบรมสั่งสอน และถูกผู้อื่นทำร้าย เป็นต้น มีชาดกที่เกี่ยวข้องกับประเด็นเหล่านี้ทั้งหมด 31 ชาดก 4) ผลของความโกรธ มีหลายอย่าง เช่น การทำร้ายร่างกาย ชีวิต และทรัพย์สิน การทำร้ายจิตใจให้ย่อยยับ และทำร้าย ด้วยวาจา ทำให้เกิดการทะเลาะเบาะแว้ง และจะนำไปสู่การก่อเวรระหว่างกัน เป็นต้น มีทั้งหมด 40 ชาดก 5) แนวทางบรรเทาและกำจัดความโกรธที่ปรากฏในนิบาตชาดก ดังเช่น การตั้งมั่นในอุโบสถศีล และการใช้ปัญญาอันแยบคาย การระงับความโกรธด้วยคุณธรรมบางข้อมาระงับความโกรธ เช่น หิริโอตตัปปะ ความเมตตา พรหมวิหาร ขันติ เป็นต้น มีชาดกที่เกี่ยวข้องกับประเด็นนี้ 23 ชาดก (บางชาดกในข้อที่ 1-5 อาจมีหลากหลายประเด็นในเรื่องเดียวกัน) ทั้งนี้ ในประเด็นของการวิเคราะห์เกี่ยวกับกิเลสตัวโกธะ หรือความโกรธในนิบาตชาดก ยังทำให้ทราบว่า กิเลสบางตัวในสายตระกูลโทสะมีลักษณะ และอาการที่ใกล้เคียงกับโกธะมาก จนบางครั้งอาจไม่สามารถแยกได้ ต้องดูว่ามีอาการของความโกรธรุนแรงมากน้อยเพียงใด และบางครั้งก็อาจจะแสดงอาการออกมาหลากหลายรูปแบบเป็นการกระทำที่ไม่ดีทั้งทางกาย วาจา และใจ