Bureauonderzoek Verwijderen Kistos leiding Mounloane - Ureterp

<p>In april/mei 2023 is in opdracht van Kistos NL1 B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, om een archeologische verwachting op te stellen voor een tracé van circa 6.100 meter binnen de gemeente Opsterland. Binnen dit tracé wordt een bestaande gasleiding verwijderd. In december 2023 is deze gewijzigde versie (revisie 01) opgesteld. Het tracé ligt in het bestemmingsplan “Bestemmingsplan Buitengebied” van de Gemeente Opsterland. Hier valt het niet in een dubbelbestemming met de waarde archeologie. De archeologische advieskaart (FAMKE) van de provincie Fryslân geeft echter aan dat voor sommige delen van het plangebied nader onderzoek geadviseerd wordt. Mede gezien de omvang van het tracé, heeft Antea Group het advies gegeven om een bureauonderzoek op te stellen.</p><p>

Op basis van onderhavig archeologisch bureauonderzoek is het volgende advies geformuleerd. Aan de hand van de FAMKE werd duidelijk dat er binnen het plangebied verschillende archeologische verwachtingen gelden. Deze verschillende archeologische verwachten zijn onderzocht, en er is gekeken in welke mate er al mogelijk bodemverstoring is opgetreden. Op basis van landschappelijke kenmerken wordt duidelijk dat het plangebied zich op
grondmorenewelvingen en dekzandruggen bevindt, een pleistocene ondergrond, met in het noorden en zuiden een oud beekdal. De grondmorenewelvingen en de nabije dekzandruggen zijn relatief hoger gelegen delen van het landschap. Deze hoger gelegen delen van het landschap, nabij de beekdalen, waren zeer geschikt en aantrekkelijk voor bewoning in de prehistorie. Binnen het onderzoeksgebied zijn dan ook meerdere steentijdvindplaatsen bekend, en de FAMKE wijst ook op een hoge archeologische verwachting voor deze periode voor specifieke delen van het
plangebied. De bekende steentijdvindplaatsen bevinden zich voornamelijk in het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied, nabij de Merskenheide. De Merskenheide is een bekendarcheologisch terrein, en het tracé doorsnijdt daarnaast ook enkele andere van deze bekende vuursteenvindplaatsen. </p><p>

Binnen het onderzoeksgebied heeft in latere perioden veel veenvorming plaatsgevonden, waardoor bewoning pas vanaf de middeleeuwen weer mogelijk was. Volgens de FAMKE is er voor een groot deel van het tracé een archeologische verwachting voor de middeleeuwen en later. In deze periode begon men dan ook met het ontginnen van het veen. Op historische kaarten wordt duidelijk dat ook binnen het gehele onderzoeksgebied veenontginningen hebben plaatsgevonden. Bij het afgraven van het veen is het mogelijk dat de top van het dekzand ook is afgegraven, waardoor mogelijk aanwezige archeologische resten al verloren zijn geraakt. Aan de hand van geologische boringen wordt duidelijk dat inderdaad op de zandgronden het veen nagenoeg niet meer aanwezig is. Ter hoogte van de beekdalen en dobben binnen het onderzoeksgebied is er wel veen aanwezig, en mogelijk is hier de bodem dan ook nog intact.</p><p>

Het is echter wel zo dat de geplande werkzaamheden het verwijderen van een bestaande gasleiding betreffen, waar bij de aanleg hiervan de bodem hoogstwaarschijnlijk al verstoord is geraakt. Daarnaast kruist het tracé meerdere (relatief) grotere wegen, die mogelijk ook al voor bodemverstoring hebben gezorgd. Dit alles in acht nemend, geldt er een hoge archeologische verwachting voor de steentijd in het zuidelijke deel van het plangebied (nabij de Merskenheide, AMK-terrein). Om in kaart te brengen in welke mate de bodem al verstoord is, is er een KLIC-oriëntatieverzoek voor dit deelgebied aangevraagd. Hieruit bleek inderdaad dat het tracé overlapt met de veiligheidszone die voor de gasleiding is aangeduid. Er zal dus in een bestaande sleuf worden gewerkt. Indien men niet dieper en breder zal graven dan de bestaande sleuf, wordt hier een verstoorde bodem verwacht. Daarnaast is het advies van Antea Group om de open ontgravingen voor de ‘pipe cracking’ ruim buiten het AMK-terrein de Merskenheide aan te leggen (zie afbeelding 16 en bijlage 4). Voor het overige deel van het tracé wordt tevens een verstoorde bodem verwacht, of ligt het binnen gebieden waar een lagere archeologische verwachting geldt. Op basis hiervan wordt geadviseerd om het gehele plangebied vrij te geven voor de voorgenomen ingreep en geen nader archeologisch onderzoek te laten uitvoeren.</p>