ประสิทธิภาพและปัญหาอุปสรรคในเชิงการบริหารของรูปแบบบทบาทความสัมพันธ์ของราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น: กรณีศึกษาการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรในจังหวัดนครสวรรค์

การศึกษาเรื่อง ประสิทธิภาพและปัญหาอุปสรรคในเชิงการบริหารของรูปแบบบทบาทความสัมพันธ์ของราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น กรณีศึกษา การบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรในจังหวัดนครสวรรค์ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษารูปแบบบทบาทของความสัมพันธ์ของราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่นในการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตร 2) เพื่อศึกษาประสิทธิภาพในเชิงการบริหารของรูปแบบบทบาทของความสัมพันธ์ของราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่นในการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตร และ 3) เพื่อศึกษาปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะในเชิงการบริหารของรูปแบบบทบาทของความสัมพันธ์ของราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่นการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตร โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากกลุ่มตัวอย่างในการศึกษาแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ หัวหน้าส่วนราชการภายใต้ระเบียบบริหารราชการส่วนกลาง หัวหน้าส่วนราชการภายใต้ระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค และผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นภายใต้ระเบียบบริหารราชการส่วนท้องถิ่น และการวิจัยเอกสาร (Documentary Research) โดยการศึกษาจากเอกสารชั้นต้นจากระเบียบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เอกสารชั้นรองจากเอกสารงานวิจัย หนังสือ บทความวิชาการ รายงานการศึกษา และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ผลการศึกษา พบว่า การบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรในจังหวัดนครสวรรค์มีหน่วยงานที่มีความเกี่ยวข้องและมีอำนาจหน้าที่และบทบาทสำคัญจำนวนหลายหน่วยงานต่างแสดงบทบาทตามอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายในการวางแผน การพัฒนา การบริหารจัดการ การบำรุงรักษา การปรับปรุง ฟื้นฟู การจัดสรรน้ำ ตลอดจนการป้องกันและแก้ปัญหาเกี่ยวกับทรัพยากรน้ำ โดยอยู่ภายใต้การจัดระเบียบราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น เป็นการดำเนินการภายใต้ความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการ (Formal Relationships) การมีโครงสร้างแบบรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลางทำให้เกิดปัญหาด้านการรวมศูนย์อำนาจแบบกระจัดกระจาย (Fragmented Centralism) ส่งผลให้ปัญหาสำคัญในกระบวนการขับเคลื่อนนโยบายในระดับพื้นที่ เป็นปัญหาในเชิงโครงสร้างระบบบริหารราชการไทย ในแง่โครงสร้างกฎหมายที่มีความทับซ้อนในอำนาจหน้าที่ (Overlapping) ประกอบกับการที่แต่ละหน่วยงานมีเป้าหมาย (Goals) และวัตถุประสงค์ (Objective) ที่หน่วยงานส่วนกลางระดับกรมกำหนดแต่ยังขาดการกำหนดเป้าหมายร่วมกันในระดับพื้นที่อย่างแท้จริง และประสบปัญหาเกี่ยวกับทรัพยากรในการบริหาร (Resource management) ส่งผลทำให้การบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรในจังหวัดนครสวรรค์ยังมีปัญหาอุปสรรคบางประการทำให้ไม่เกิดประสิทธิภาพอย่างเต็มที่ อย่างไรก็ตามภายใต้สภาพปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ยังพบบทบาทที่สำคัญที่ทำให้การทำงานเกิดการบูรณาการกันภายใต้ความสัมพันธ์ในระดับปฏิบัติงาน (Working Relationships) ภายใต้พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 และพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการบริหารงานเชิงพื้นที่แบบบูรณาการ พ.ศ. 2565 โดยบทบาทที่สำคัญที่ทำให้การทำงานเกิดการบูรณาการโดยพบว่าในระดับปฏิบัติงานการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรของในเชิงพื้นที่ของจังหวัดนครสวรรค์มีการแต่งตั้งเป็นคณะกรรมการหรือคณะทำงานชุดต่าง ๆ ที่ประกอบด้วยหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องเป็นกลไกสำคัญทั้งคณะกรรมการลุ่มน้ำเจ้าพระยา ลุ่มน้ำปิง ลุ่มน้ำยม ลุ่มน้ำน่าน และลุ่มน้ำสะแกกรัง คณะอนุกรรมการทรัพยากรน้ำจังหวัดนครสวรรค์ คณะกรรมการบริหารจัดการบึงบอระเพ็ดจังหวัดนครสวรรค์ ศูนย์บัญชาการเหตุการณ์อุทกภัยและภัยแล้ง จังหวัดนครสวรรค์ โดยในแต่ละชุดจะมีประกอบด้วยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อบูรณาการการทำงานร่วมกัน มีการประชุมกันเพื่อร่วมบริหารจัดการตลอดจนแลกเปลี่ยนทรัพยากรร่วมกัน และแม้ว่าหน่วยงานต่าง ๆ จะมีอำนาจหน้าที่ที่กำหนดไว้เป็นการเฉพาะแตกต่างกันไปนั้น การมีโครงสร้างกลไกของคณะกรรมการและคณะทำงานในชุดต่าง ๆ ส่งผลการบริหารจัดการน้ำให้เกิดประสิทธิภาพมากขึ้น และมีข้อเสนอแนะโดยการเพิ่มบทบาทอำนาจหน้าที่ของกลไกในระดับความสัมพันธ์ในระดับปฏิบัติงาน (Working Relationships) การแก้ไขปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้นในการบริหารจัดการน้ำทั้งโครงสร้างทางกฎหมาย ทรัพยากรในการบริหาร ตลอดจนการเพิ่มบทบาทอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และการเข้ามามีส่วนร่วมของประชาชน จะทำให้เกิดการบูรณาการในการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรในจังหวัดนครสวรรค์ร่วมกันในมิติต่าง ๆ มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น