s-Hertogenbosch, Hinthamereinde, muurtorens

<p>In opdracht van het Ingenieursbureau van de gemeente ’s-Hertogenbosch heeft de afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (SO/BAM) van de gemeente ’s-Hertogenbosch van 12 t/m 18 november 2008 een Inventariserend Veldonderzoek door middel van Proefsleuven (IVO-P) uitgevoerd op de vermoedelijke locaties van de beide voormalige hoektorens van de Hinthameruitleg, gelegen in het historische centrum van de stad ’s-Hertogenbosch. Het doel van de opgraving was het lokaliseren van de torens en het waarderen van de eventuele archeologische waarden. Met de informatie van dit onderzoek zou kunnen worden bepaald hoe de eventuele overblijfselen van beide torens dienen te worden geconserveerd of gereconstrueerd en zijn in te passen in de nieuwe inrichting van het plangebied ‘Hinthamerpoort’. </p><p>In het noordoostelijke deel van het onderzoeksgebied werd geen stadsmuur of toren aangetroffen (put I en III aan De Bossche Pad). Omdat hier ophogingen werden aangetroffen die er gezien het erin voorkomende aardewerk na de Vestingwet zijn aangebracht, wordt er voorlopig van uitgegaan dat de locatie van put I buiten de voormalige stadsmuren is gelegen. Omdat echter op een diepte van 2,50 m +NAP geen gracht maar onverstoord dekzand werd aangetroffen, zou put I zich ter plekke van het voorland bij de muur moeten bevinden. Indien dit klopt zou een hoektoren ten zuiden of zuidoosten van de putten gelegen kunnen hebben.<br>Wegens de beperkte omvang van het onderzoek kan dit alles niet met zekerheid gezegd worden; het is niet uit te sluiten dat de stadsmuur en hoektoren toch noordelijk/noordoostelijk van put I gelegen zijn. Na de Vestingwet is op deze locatie veel muurwerk gesloopt en vooral veel grond verplaatst; dit zou ook een verklaring voor het puin en het 19de eeuwse aardewerk in put I kunnen vormen.</p><p>In put I werd op een diepte van circa 2,60 m +NAP een brok puin aangetroffen dat mogelijk een deel van een grondboog van de oorspronkelijke stadsmuur vormt (F1). De steenformaten komen enigszins, maar niet helemaal overeen met een deel van de stadsmuur dat nog in situ aanwezig is in put II in het noordwestelijke deel van het onderzoeksgebied aan de Muntelwal/Aawal (F2). Hier kon slechts een klein oppervlak van de fundering van de muur vrijgelegd worden, waardoor niet duidelijk is geworden hoe de muur gefundeerd is. Als F1 inderdaad tot dezelfde muur of dezelfde fase behoort als F2 gaat het mogelijk om een fundering van poeren en grondbogen. Tijdens een klein onderzoek in 1977 aan de Muntelwal werd een deel van de fundering van de stadsmuur om de Hinthameruitleg gedocumenteerd. Hier wordt melding gemaakt van een poer, gefundeerd op 1,54 m +NAP; dit bevestigd het vermoeden dat de muur om de Hinthameruitleg op poeren en grondbogen is gefundeerd.<br>Hierbij moet benadrukt worden dat het niet met zekerheid was vast te stellen of F2 de eerste stadsmuur om de Hinthameruitleg is of een wat latere herstelling. De schuinstand waarmee het muurwerk boven een hoogte van circa 2,55 m +NAP is gemetseld kan wijzen op een latere fase dan rond 1500. </p><p>De stadsmuur aan de Muntelwal liep oorspronkelijk verder door naar het noordoosten. Dat betekent dat de knik die de muur richting het zuidoosten maakte (richting de Aawal en De Bossche Pad) ergens in de huidige loop van de Aa moet liggen. Hetzelfde geldt voor de hoektoren die zich bij de knik heeft bevonden.</p>