Ald Hiem te Wommels, gemeente Littenseradiel

<p>De aanleiding voor het hier gerapporteerde onderzoek is de voorgenomen bodemsanering en verwijdering van een olietank. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Gemeente Littenseradiel. Tijdens het onderzoek zijn de ontgravingswerkzaamheden ten behoeve van de bodemsanering archeologisch begeleid onder beperkingen van praktische, arbo- en civieltechnische aard. Ondanks deze beperkingen, de hoge verstoringsgraad en de beperkte omvang van de ontsluiting heeft het onderzoek relevante informatie opgeleverd over de ontwikkeling van de dorpskern van Wommels.</p><p>Overeenkomstig de verwachtingen zijn bij de archeologische begeleiding sporen uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd aangetroffen. De locatie lijkt buiten de terp met nederzettingen uit de Late IJzertijd, Romeinse Tijd en Vroege Middeleeuwen te liggen, die ten noorden van de onderzoekslocatie zijn aangetoond. Zij ligt daarentegen wel op de rand van de oostelijk aangrenzende terp waarop de Jacobikerk staat. Voor dit terplichaam is op de onderzochte locatie in de Late Middeleeuwen of de 16e eeuw terp- of nederzettingsgrond van elders aangevoerd, zeer waarschijnlijk van de noordelijker gelegen pre- en vroeghistorische terp Wommels. Alleen de oostelijke helft van het plangebied is met deze “terpaarde” opgehoogd. Bovenin deze ophoging heeft zich in de 13e tot en met 16e eeuw een donkerder gekleurde A-horizont gevormd. In de 16e eeuw lijkt op en langs de rand van de terp sprake van agrarische activiteiten. Daarvan getuigen onder meer kuilen van diverse vorm en grootte, waarin, naast meer of minder licht humeuze grond, beer of mest is gedumpt. Sporen van bebouwing ter plekke ontbreken voor deze fase. Pas ergens tussen de late 16e en late 17e eeuw, waarschijnlijk rond het midden van de 17e eeuw ontwikkelt zich ter plekke een niet-agrarische nederzetting langs de in 1648 tot Trekvaart omgevormde aangelegde Bolswarder Vaart. De locatie wordt verdeeld over kleine dorpskernpercelen, waarop een door intensieve bewoning vanaf het midden van de 17e eeuw toegenomen hoeveelheid afval wordt gedeponeerd, die voor geleidelijke ophoging van het maaiveld zorgt.</p><p>In de 19e eeuw, vermoedelijk rond of kort na het midden, lijkt de percelering in het plangebied te wijzigen en worden twee parallel naast elkaar lopende houten wanden of schuttingen in de bodem ingegraven. Bij deze actie is het zuidelijk deel van het plangebied bijna geheel verstoord tot op het ontgravingsniveau. De houtconstructies zijn vóór de aanleg van de huidige bestrating verwijderd.</p>