การใช้กฎหมายต่างประเทศภายใต้การขัดกันแห่งกฎหมาย

การขัดกันแห่งกฎหมาย (conflict of laws) เป็นเทคนิคในการทำให้นิติสัมพันธ์ของเอกชนที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ หรือเกี่ยวข้องกับต่างประเทศในทางใดทางหนึ่ง ได้รับการพิจารณาด้วยกฎหมายของประเทศที่เกี่ยวข้องใกล้ชิดกับนิติสัมพันธ์ดังกล่าวมากที่สุด ซึ่งอาจนำทางไปยัง “การใช้กฎหมายต่างประเทศ” แทนการใช้กฎหมายของศาลก็เป็นได้ เราจึงอาจกล่าวได้ว่าการใช้กฎหมายต่างประเทศเป็นตัวแปรที่วัดประสิทธิภาพของการขัดกันแห่งกฎหมายในการทำให้เอกชนสามารถเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนไปยังประเทศต่าง ๆ ได้โดยไม่ต้องกังวลว่านิติสัมพันธ์ของตนจะขาดตอนจากปัญหาการที่กฎหมายของแต่ละประเทศมีความแตกต่างกัน ในความเป็นจริงแล้ว การใช้กฎหมายต่างประเทศกลับประสบปัญหานานัปการ เพราะนอกจากจะเป็นเหตุการณ์ในการดำเนินกระบวนพิจารณาของศาลซึ่งมีขั้นตอนและเงื่อนไขเฉพาะของศาลแต่ละแห่งแล้ว ศาลที่พิจารณาคดียังต้องพบเจอกับความท้าทายในการใช้การตีความกฎหมายตามอย่างนิติวิธีของศาลเจ้าของกฎหมาย (origin-conform application of foreign law) โดยที่ตนเองอาจไม่คุ้นเคย (หรือแม้แต่จะรู้จัก) กฎหมายต่างประเทศนั้นมาก่อน นำไปสู่ปัญหา 4 ประการ ได้แก่ 1. กฎหมายต่างประเทศจะเข้าสู่การดำเนินกระบวนพิจารณาของศาลได้อย่างไร ? 2. ศาลกับคู่ความควรมีบทบาทอย่างไรในกระบวนการใช้กฎหมายต่างประเทศ ?3. เราจะสามารถเข้าถึงข้อมูลกฎหมายต่างประเทศที่ถูกต้องได้อย่างไร ? 4. ศาลสูงสามารถทบทวนความถูกต้องของคำพิพากษาที่มีการใช้กฎหมายต่างประเทศได้หรือไม่ ? ดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาปัญหาทั้ง 4 ประการด้วยวิธีการศึกษาเชิงข้อความคิดทางกฎหมาย (doctrinal legal research) โดยการสำรวจหลักเหตุผลและพัฒนาการทางความคิด ควบคู่ไปกับการศึกษาเชิงกฎหมายเปรียบเทียบ (comparative study) โดยการนำวิธีการของอังกฤษ เยอรมนี สหรัฐอเมริกา และฝรั่งเศส มาเป็นวัตถุดิบตัวอย่างในการปรับปรุงมาตรา 8 พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พุทธศักราช 2481 ซึ่งล้าสมัยและขัดขวางการใช้กฎหมายต่างประเทศในศาลไทยมาร่วมศตวรรษ