Voor schaap, soldaat of boer. Een archeologisch bureauonderzoek naar het gebruik van de Gooise heide door de eeuwen heen

<p>Het heidegebied tussen Bussum, Laren en Hilversum kenmerkt zich door een uitzonderlijke cultuurhistorische rijkdom in de vorm van allerlei archeologische vindplaatsen en relicten uit verschillende perioden vanaf de vroege prehistorie tot en met de nieuwste tijd. Deze rijkdom is zonder twijfel mede gevolg van het feit dat de grootschalige heideontginningen en -bebossingen van de negentiende en twintigste eeuw vrijwel geheel aan het gebied voorbij zijn gegaan. De meeste cultuurhistorische waarden liggen verborgen vlak onder het maaiveld, maar een aantal ervan is goed herkenbaar in het veld of op gedetailleerde hoogtekaarten zoals het Actuele Hoogtebestand Nederland. Het gaat daarbij bijvoorbeeld over de prominent zichtbare en bij veel mensen bekende grafheuvels. Eveneens redelijk tot goed herkenbaar zijn vier omgreppelde vierhoekige omwallingen, in de volksmond vaak als schapenkampen aangeduid. Deze meten omstreeks 90 bij 90 meter en liggen op de Wester- en Zuiderheide. Ondanks dat deze walstructuren al vanaf de negentiende eeuw kunnen rekenen op de warme belangstelling van archeologen en (amateur)historici en het om archeologische rijksmonumenten gaat, is tot dusver nauwelijks bekend waar ze voor dienden, hoe oud ze zijn, door wie en hoe ze zijn aangelegd. De heide waarop ze liggen is eigendom van de stichting Goois Natuurreservaat. Momenteel speelt de vraag of reconstructie of herstel en gebruik van de walstructuren mogelijk is. <br>Op basis van een begin jaren negentig van de vorige eeuw uitgevoerde cultuurhistorische inventarisatie wordt verondersteld dat de omwallingen dienden als schapenkamp en dateren uit het begin van de zeventiende eeuw. Uit voorliggend bureauonderzoek – waarin zowel gebruik is gemaakt van na 1992 verschenen publicaties als van tal van oudere en jongere landkaarten – blijkt echter dat zowel bij de veronderstelde functie als de datering vraagtekens kunnen worden gezet. De ’kampjes‘ kunnen even goed met een ander doel zijn aangelegd. De Gooise heide is eeuwenlang intensief gebruikt, niet alleen voor aan de landbouw gerelateerde zaken, zoals het weiden van schapen en runderen en het steken van heideplaggen, maar ook als winplaats voor grote hoeveelheden zand en grind. Verder vonden er verschillende oorlogshandelingen plaats en is het gebied lange tijd gebruikt als militair oefenterrein. <br>Om meer helderheid te verschaffen over de functie, conservering en datering van de kampjes, en inzicht te krijgen in de constructie van de omwallingen en greppels, heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in overleg met het Goois Natuurreservaat besloten om op één van de kampjes, het Eerste Larense kamp, door middel van een archeologisch veldonderzoek te onderzoeken. Het onderzoek bestaat uit een booronderzoek, gecombineerd met een oppervlaktekarting en systematisch metaaldetectie-onderzoek. Indien de resultaten hiertoe aanleiding geven, zullen aansluitend daarop enkele proefsleuven worden gegraven.</p>