Sint Michielsgestel, Kasteel Herlaer, Dommelloop

<p>In opdracht van Cornelis Huygens b.v. heeft het onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuurhistorie en Cultuurhistorie (BAAC bv) een Archeologische Begeleiding uitgevoerd te Sint-Michielsgestel. Op de locatie Kasteel Herlaar vindt ontgronding en reconstructie van een oude Dommelloop plaats. De realisatie hiervan zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van eventueel aanwezige archeologische sporen. In 2005 is door BAAC bv een archeologisch Bureauonderzoek en een Inventariserend Veldonderzoek door middel van grondboringen uitgevoerd. Vervolgens is in 2007 door BAAC bv een Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-p) uitgevoerd. De provincie Noord-Brabant (bevoegde overheid) heeft, gezien het reeds gedane archeologische vooronderzoek en de gemaakte planaanpassingen van de initiatiefnemer om het archeologisch erfgoed te ontzien in andere delen van het plangebied, gekozen voor de lichtste vorm van archeologisch vervolgonderzoek; een archeologische begeleiding van de werkzaamheden.<br>Opdrachtgever voor het onderzoek is Cornelis Huygens b.v. met als contactpersoon mevr. M. van der Kuil. Bevoegde Overheid bij dit onderzoek is de provincie Noord-Brabant. Het onderzoek is uitgevoerd door drs. A. (Alfred) ter Wal (senior KNAarcheoloog) en drs. M.C. (Mirjam) Brouwer (KNA-archeoloog).</p><p>Bij de reconstructie van de oude loop van de Dommel is in het profiel van de aangelegde meander een oude Dommelloop aangetroffen. Deze Dommelloop heeft een noordwest-zuidoost oriëntatie en bevindt zich tussen de proefsleuven 2 en 3. Bovenin bestaat de vulling van de geul uit vrij schoon witgeel zand, meer naar onderen is de vulling gelaagd en bestaat deze uit lichtgrijs donkerbruin humeus kleiig zand met veel veenachtig materiaal. In de veenachtige laag bevindt zich veel resthout. In de vulling van de aangetroffen Dommelloop waren 2 stukken baksteen, een stuk tegel van natuursteen en een Romeinse wandscherf aanwezig. De bouwmaterialen hebben grofweg een datering in de 14de of 15de eeuw en zijn waarschijnlijk afkomstig van het kasteelterrein dat nog geen 100 meter naar het noordwesten ligt. Ook de aanwezigheid van een Romeinse wandscherf is niet vreemd aangezien in de directe omgeving een vicus en grafveld is aangetroffen. Aan de hand van deze vier vondsten kan voor de loop een datering na de 15de eeuw gegeven worden. Op de kadastrale minuut staat de aangetroffen loop van de Dommel niet aangegeven. Waarschijnlijk was de loop destijds al dichtgeraakt.</p><p>De loop is gezien de onderste vullingslaag in eerste instantie langzaam dichtgeslibd. Het bovenste deel van de loop is later in één keer opgevuld met witgeel zand. Na het opvullen van de aangetroffen dommelloop is een perceelsgreppel gegraven die evenwijdig loopt aan de greppel die in proefsleuf 3 was aangetroffen. Deze greppels dateren vermoedelijk uit de jaren 60 van de 20ste eeuw.14 Uit de greppel zijn twee wandfragmenten roodbakkend aardewerk afkomstig met een datering tussen de late middeleeuwen en de nieuwe tijd.<br>Tegen het zuidelijke talud aan zijn drie rechtopstaande houten palen aangetroffen (afb. 3b). De palen vormen een driehoek met zijden van respectievelijk 1,8 meter, 3,3 meter en 4.5 meter De relatie tussen de palen en de aangetroffen Dommelloop kon tijdens het onderzoek niet vastgesteld worden; wellicht stonden de palen er al ten tijde van het opvullen van de loop al is het ook mogelijk dat ze pas na opvulling van deze Dommelloop zijn neergezet. Op de stort is een vierde aangepunte paal aangetroffen. Eventueel hebben de palen onderdeel uit gemaakt van het molencomplex dat in ieder geval vanaf 1340 tot 1731 bij het kasteelterrein aanwezig is geweest. Doordat maar drie palen zijn aangetroffen, kunnen deze echter net zo goed onderdeel hebben uitgemaakt van bijvoorbeeld een brug of een aanlegsteiger.<br>Een dendrochronologische datering van deze palen was echter niet mogelijk omdat hiervoor te weinig jaarringen aanwezig waren.</p>