การเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฏหมายว่าด้วยรถยนต์และกฏหมายว่าด้วยการขนส่งทางบก: กรณีศึกษาสำนักมาตรฐานงานทะเบียนและภาษีรถสำนักงานขนส่งจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

การค้นคว้าอิสระเรื่อง “การเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายว่าด้วยรถยนต์และกฎหมายว่าด้วยการขนส่งทางบก: กรณีศึกษาสำนักมาตรฐานงานทะเบียนและภาษีรถ สำนักงานขนส่งจังหวัดพระนครศรีอยุธยา” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการบังคับใช้กฎหมายตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 และพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 เพื่อนำมาปรับใช้ในการเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บภาษีประจำปีรถยนต์ให้สอดคล้องกับบริบทของหน่วยงานระดับจังหวัด โดยเฉพาะในพื้นที่สำนักงานขนส่งจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทั้งนี้ยังมุ่งวิเคราะห์ปัจจัยและองค์ประกอบที่เป็นอุปสรรคต่อประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมาย ตลอดจนเสนอแนวทางเชิงนโยบายเพื่อยกระดับกลไกการจัดเก็บภาษีให้เกิดประสิทธิผลสูงสุด โดยการวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ประกอบด้วยการศึกษาข้อมูลเอกสาร (Documentary Research) และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลัก 3 กลุ่ม ได้แก่ (1) บุคลากรของสำนักงานขนส่งจังหวัดพระนครศรีอยุธยาในระดับหัวหน้ากลุ่ม หัวหน้าฝ่าย และหัวหน้างาน (2) ผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสภาพรถและการให้บริการขนส่งสาธารณะ และ (3) เจ้าของรถส่วนบุคคลและประชาชนผู้ใช้บริการทั่วไปผลการวิจัยพบว่า ปัญหาหลักในการจัดเก็บภาษีรถยนต์มิได้จำกัดอยู่เพียงที่ข้อบกพร่องของบทบัญญัติกฎหมาย หากแต่ยังมีปัจจัยแวดล้อมที่ส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพการบังคับใช้ เช่น ความซับซ้อนของโครงสร้างภาษี การขาดระบบบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การใช้เทคโนโลยีที่ยังไม่ทั่วถึง ตลอดจนข้อจำกัดของกฎหมายในการรองรับบริการรูปแบบใหม่ อาทิ แพลตฟอร์มเรียกรถผ่านแอปพลิเคชัน หรือยานยนต์พลังงานทางเลือก นอกจากนี้ ยังพบว่ากฎหมายด้านการขนส่งในปัจจุบันยังไม่สามารถตอบสนองความต้องการของกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ คนพิการ และประชาชนในพื้นที่ชนบทได้อย่างครอบคลุม งานวิจัยเสนอแนวทางการพัฒนาเชิงนโยบายที่สำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) การปรับปรุงกฎหมายให้สอดคล้องกับบริบทสมัยใหม่และเทคโนโลยีใหม่ (2) การบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงานภาครัฐเพื่อสร้างระบบฐานข้อมูลที่ครอบคลุม (3) การพัฒนาและประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการจัดเก็บภาษี (4) การออกแบบโครงสร้างภาษีที่มีความยืดหยุ่น โปร่งใส และเป็นธรรม และ (5) การผลักดันนโยบายเพื่อส่งเสริมความเท่าเทียมในการเข้าถึงบริการของประชาชนทุกกลุ่ม ข้อเสนอจากการศึกษาครั้งนี้มุ่งเน้นการบูรณาการระหว่างกฎหมาย เทคโนโลยี และการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในระดับท้องถิ่น เพื่อยกระดับประสิทธิภาพของการจัดเก็บภาษีรถยนต์ให้สามารถตอบสนองเป้าหมายด้านรายได้รัฐ เสริมสร้างความยุติธรรมทางสังคม และสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในอนาคต