XIVA XONLIGIDA AYOLLAR MULK HUQUQI VA IQTISODIY FAOLLIGI

Ushbu maqola Xiva xonligida (XVII–XIX asrlar) ayollarning mulk huquqi va iqtisodiy faolligi masalasini tarixiy manbalar va ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, Markaziy Osiyo xonliklari tarixida gender jihatlar, xususan ayollarning iqtisodiy roli yetarlicha oʻrganilmagan. Maqsad – shariat qoidalari, mahalliy urf-odatlar va amaliyotdagi ayollar mulkiy holatini yoritish hamda ularning iqtisodiy faollik darajasini aniqlash. Metodologik jihatdan tarixiy-genetik, qiyosiy-tahliliy va arxeografik usullar qoʻllanilib, vaqf hujjatlari, sud daftarlari va sayyohlar yozuvlari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, Xiva ayollari qonunan mulkka egalik qilish, meros olish va savdo-sotiq bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan, yuqori tabaqa hamda beva ayollar esa nisbatan mustaqil iqtisodiy faoliyat yuritgan. Shu bilan birga, bu huquqlar patriarxal munosabatlar tufayli amalda koʻpincha erkak qarindoshlar nazorati ostida qolgan. Muhokama davomida aniqlanishicha, Xivada ayollarning iqtisodiy ishtiroki Buxoro va Qoʻqonga qaraganda qulayroq boʻlgan, bunga qadimiy turkiy urf-odatlar va koʻchmanchi xoʻjalik turining ta'siri sabab qilib koʻrsatilgan. Xulosa qilib aytganda, Xiva xonligida ayollar iqtisodiy hayotning faol ishtirokchilari boʻlib, ularning roli “passiv” stereotipiga sigʻmaydi. Kelgusida arxiv hujjatlarini keng jalb qilish orqali ushbu masalani miqdoriy jihatdan chuqurlashtirish zarur.