Haagwinde en Zeewinde, Alphen aan den Rijn (gemeente Alphen aan den Rijn)

ADC ArcheoProjecten heeft in januari en februari 2022 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie Haagwinde en Zeewinde in Alphen aan den Rijn, gemeente Alphen aan den Rijn. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen reconstructie van de openbare ruimte en de vervanging van de riolering. Hiervoor is een omgevingsvergunning vereist. Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Hieruit volgt dat de diepere ondergrond van het plangebied, vanaf circa 4,5 à 5,0 m –mv (circa 5,5 à 6,0 m –NAP), naar verwachting uit getijafzettingen (Laagpakket van Wormer van de Formatie van Naaldwijk) bestaat. In de top van eventuele zandige kreekruggen kunnen archeologische resten uit de periode Mesolithicum tot en met Midden-Neolithicum aanwezig zijn. Gezien het tot op heden ontbreken van vindplaatsen uit deze periode kan aan deze afzettingen slechts een theoretische archeologische verwachting worden gekoppeld en is het de vraag in hoeverre de kreekruggen daadwerkelijk een ondergrond boden voor bewoning. In de periode Bronstijd tot en met Vroege Middeleeuwen maakte het plangebied deel uit van een uitgestrekt veenmoeras. Op grond van de natte omstandigheden wordt de kans op de aanwezigheid van archeologische resten in (de top van) het veen (Hollandveen Laagpakket van de Formatie van Nieuwkoop) in beginsel gering geacht. In de IJzertijd en de Romeinse tijd kunnen daarentegen delen van het veen door klimatologische veranderingen en natuurlijke ontwatering periodiek bewoonbaar zijn geweest. Een bewoningsniveau zal zich manifesteren als een veraarde veenlaag met archeologische indicatoren zoals kleine fragmenten aardewerk, houtskool, verbrande leem en verbrand en onverbrand botmateriaal. Indien in het plangebied sprake is van een vanuit de Oude Rijn gevormde fossiele crevassegeul moet in de top van de hieraan gerelateerde afzettingen, bestaande uit zwak zandige tot sterk siltige klei en zand, rekening worden gehouden met archeologische resten uit de periode Laat- Neolithicum tot en met Vroege Middeleeuwen. Een bewoningsniveau zal zich manifesteren als een humeuze, ontkalkte toplaag met archeologische indicatoren. Vanaf de Late Middeleeuwen werden de veengebieden op grote schaal ontgonnen en in gebruik genomen voor de landbouw. Hoewel vanaf de 16e eeuw op grote schaal turf werd gestoken, bleef het in het onderzoeksgebied aanwezige broekveen gespaard, omdat dit veentype niet bruikbaar was als brandstof vanwege het (te) hoge asgehalte bij verbranding. Aangezien het plangebied geen deel uitmaakte van een ontginningsas en op oude kaarten geen bebouwing is aangegeven, wordt de kans op de aanwezigheid van bewoningsresten uit de Late Middeleeuwen of de Nieuwe tijd als zeer klein beschouwd. In de jaren zestig van de vorige eeuw werd het plangebied opgehoogd met zand om de aanleg van de huidige woonwijk mogelijk te maken. Door het gewicht van het zandlichaam zal het bovenste deel van het veen zijn samengedrukt of vervormd en kunnen eventuele hierin aanwezige archeologische resten zijn verstoord.
Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij kon enkel in het noordelijk deel van het plangebied de natuurlijke ondergrond worden bereikt. Deze bestaat uit mineraalarm bosveen of zwak kleiig rietveen (Hollandveen Laagpakket van de Formatie van Nieuwkoop). De bovengrond bestaat uit een (sub)recent opgebracht zandpakket, dat samenhangt met de aanleg van de woonwijk in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Dit pakket heeft een dikte van minimaal 130 cm en maximaal 280 cm. Op basis van de beperkte gegevens van de bodemopbouw die het verkennend booronderzoek heeft opgeleverd, is het niet mogelijk om de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen op het veen of een eventuele crevasserug volledig uit te sluiten. Indien aanwezig zullen resten zijn aangetast door het opbrengen van het zandpakket. Aangenomen mag worden dat het oorspronkelijke maaiveld onder invloed van het gewicht van het pakket sterk is ingeklonken.