Broekweg te Leersum, gemeente Utrechtse Heuvelrug

<p>ADC ArcheoProjecten heeft in februari 2018 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd voor de locatie Broekweg te Leersum, gemeente Utrechtse Heuvelrug. De aanleiding van het onderzoek is de voorgenomen woningbouw en natuurontwikkeling. Op basis van het bureauonderzoek werden in het plangebied gordeldekzandwelvingen verwacht. Dergelijke zones waren in ieder geval vanaf de IJzertijd, maar waarschijnlijk zelfs eerder, geliefde vestigingsplaatsen. De oudste vindplaatsen die verwacht werden, dateren uit het Laat-Paleolithicum en Mesolithicum, hoewel uit deze perioden slechts weinig vindplaatsen bekend zijn in de wijde omgeving van het plangebied. Uit de periode vanaf het Neolithicum werden nederzettingsresten en resten van beakkering verwacht, evenals resten van begravingen of crematies. Tijdens oppervlaktekarteringen zijn in de omgeving en binnen het plangebied relatief veel aardewerkfragmenten aangetroffen, daterend uit de periode Neolithicum – Late Middeleeuwen. De directe omgeving van het plangebied lijkt daarom reeds vanaf het Neolithicum bewoond te zijn geweest. Vanaf de Vroege Middeleeuwen maakte het plangebied deel uit van het kampenlandschap rondom Darthuizen. Vandaar dat hier resten van boerderijen en beakkering verwacht werden uit de Vroege en Late Middeleeuwen. Ter hoogte van de Broekweg 3 en 5 stonden reeds in het begin van de 19e eeuw, en vermoedelijk nog eerder, woningen. Op deze locaties geldt een hoge verwachting voor resten van historische bebouwing, zoals funderingsresten. Ook grondsporen gerelateerd aan erfen tuininrichting kunnen voorkomen. Vanaf de Late Middeleeuwen werden de bouwlanden opgehoogd met heideplaggen vermengd met potstalmest. Hierdoor is ter plaatse van de engen een tot één meter dik plaggendek ontstaan, waardoor archeologische vindplaatsen uit deze perioden vaak goed geconserveerd zijn. Ter plaatse van het plangebied werd een plaggendek van gemiddeld 50 cm dik verwacht. Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit onderzoek is uitgevoerd op de locaties van de nieuwbouw evenals een zone hieromheen waar bos geplant zal worden of poelen aangelegd worden. De overige delen zijn niet verder onderzocht. Tijdens het booronderzoek is in het grootste deel van het onderzochte gebied matig fijn, zwak grindig, matig slecht gesorteerd zand aangetroffen, dat wordt geïnterpreteerd als verspoelde dekzanden (Formatie van Boxtel). Op enkele locaties is het dekzand niet grindhoudend en matig goed gesorteerd. Hier is het dekzand onverspoeld. Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat in het centrale deel van het plangebied sprake was van een dekzandlaagte. Enkele delen, vooral in het noordoosten van het onderzochte gebied waren vermoedelijk hoger gelegen. De bodem is in het grootste deel van de boringen verstoord tot in het moedermateriaal (C-horizont). In enkele, verspreide boringen, is nog een restant van een podzolbodem te herkennen, in de vorm van een licht(grijs-)bruine overgangshorizont (BC-horizont) en/of een (grijs-)bruine inspoelingshorizont (Bhorizont). Aangezien de bodem in het grootste deel van het onderzochte gebied tot in de C-horizont verstoord is, en omdat een groot deel van het onderzochte gebied waarschijnlijk in een laagte met verspoelde dekzand lag, worden in het grootste deel van het plangebied geen archeologische resten meer verwacht. In het noordoosten bevindt zich een zone waar het dekzand relatief hooggelegen is en waar dit onverspoeld is. In enkele boringen is hier een restant van een podzolbodem aanwezig. Zowel in de boringen met als zonder restanten van een podzolbodem bevindt de top van het dekzand zich op 5,4 à 5,6 m +NAP. Op basis hiervan lijkt het dekzand ook in de boringen zonder podzolbodem nog relatief weinig verstoord. Binnen deze zone kunnen daarom archeologische resten verwacht worden vanaf het Neolithicum, hoewel het vondstniveau vermoedelijk reeds verloren is gegaan door grondbewerking. Archeologische sporen zullen zich in de top van de C-horizont bevinden. Ter plaatse van de Broekweg 3 en 5 worden op basis van het bureauonderzoek resten van historische bebouwing en erfinrichting uit de Nieuwe tijd of mogelijk de Late Middeleeuwen verwacht. Tijdens het booronderzoek is de aanwezigheid van dergelijke resten niet duidelijk vastgesteld. Wel zijn fragmenten bouwpuin binnen de bovenste, verstoorde laag aangetroffen, maar deze konden niet nauwkeurig gedateerd worden. Op basis van het booronderzoek kan de aanwezigheid van resten van historische bebouwing en erfinrichting niet vastgesteld worden. In beide zones kunnen archeologische resten vanaf 30 cm –mv verwacht worden.</p>