Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Herontwikkeling Johannes de Doper Kerk te Kilder, gemeente Montferland

Hamaland Advies heeft in opdracht van Buro Ontwerp & Omgeving een archeologisch bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek uitgevoerd in verband met de aanleg van vijf woonpercelen buiten de Johannes de Doper kerk en de bouw van appartementen in de Johannes de Doper kerk in Kilder (Afbeelding 1). De toekomstige verstoringsdiepte is nog niet bekend, maar zal zeker tot op de natuurlijke ondergrond reiken. De totale oppervlakte van het plangebied bedraagt 3.700 m².Het plangebied ligt volgens het bestemmingsplan ‘Kernen gemeente Montferland (2016)’ in een zone met dubbelbestemming Waarde – Archeologische verwachting 2. Archeologisch onderzoek is noodzakelijk bij bodemingrepen groter dan 250 m² en dieper dan 40 cm-mv. Op de beleidskaart Archeologie, Kaartblad oost, van de gemeente Montferland wordt ter plaatse van het plangebied een gebied weergegeven met een hoge archeologische verwachting en het gebied is waarschijnlijk afgedekt door een beschermende laag. Volgens het beleid van de gemeente Montferland geldt voor een dergelijke zone een onderzoeksverplichting bij plangebieden groter dan 250 m² en bij bodemingrepen dieper dan 40 cm-mv. Op basis van de overschrijding van de vrijstellingsgrens is door Hamaland Advies een KNA en BRL SIKB 4002 conform bureauonderzoek uitgevoerd. Het bevoegd gezag, de gemeente Montferland (mw. A. Zonneveld), zal de resultaten van het onderzoek toetsen en een selectieadvies geven.Conclusie bureauonderzoek Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied op een gordeldekzandrug ligt waarop hoge bruine enkeerdgronden zijn ontstaan. Daarnaast blijkt uit de gemeentelijke beleidskaart en onderzoeken uit de omgeving dat er waarschijnlijk een esdek aanwezig is binnen het plangebied van minstens 50 cm dik.De hoge ligging van het plangebied maakt het een aantrekkelijke locatie voor bewoning en landgebruik in alle archeologische periodes. De meldingen in Archis3 onderschrijven dit en geven weer dat er meerdere archeologische vindplaatsen in de buurt van het plangebied gelegen zijn. Vooral resten uit de Bronstijd-Middeleeuwen zijn in de meldingen vertegenwoordigd. Archeologische resten kunnen bestaan uit kampementen, nederzettingen, begravingen en restanten van landinrichting. Daarnaast kunnen er resten die verbandhouden met het gebruik als kerk aanwezig zijn.Uit het cartografische onderzoek blijkt dat het plangebied als bouwland is gebruikt voordat de kerk werd gebouwd in 1886. Aangenomen kan worden dat de bodem onder de kerk verstoord is. Aangezien de kerk niet gesloopt gaat worden, heeft dit verder geen invloed op het onderzoek. De bodem van de rest van het plangebied kan door de landbouwwerkzaamheden verstoord zijn. Dit kan een maximale verstoring van 0,5 m-mv hebben veroorzaakt. Het mogelijke esdek kan de eventuele archeologische resten echter beschermd hebben tegen bodemverstorende activiteiten. Of dit het geval is moet onderzocht worden.Uit de resultaten van het booronderzoek blijkt dat in het plangebied sprake is van een hoge bruine enkeerdgrond op een gordeldekzandrug. De akkerlaag kent een tweedeling, een jongere iets humeuze fase en een oudere lichtbruine fase die als plaggendek kan worden geclassificeerd. De top van de akkerlaag bevindt zich op een diepte variërend van 25 cm-mv in boring 3 tot 70 cm-mv in boring 2. In boring 1 en 6 is de bodem verstoord tot in de top van het dekzand als gevolg van eerdere graafwerkzaamheden. De top van het dekzand is aangetroffen op dieptes variërend van 60 cm-mv in boring 3 tot 135 cm-mv in boring 2.Selectieadvies Voor de bouw van de appartementen in de kerk zijn geen grootschalige bodemingrepen gepland. Het bestaande gebouw blijft gehandhaafd. Daarom adviseren wij om de ontwikkeling in de kerk vrij te stellen van archeologisch onderzoek.Vanwege de grote mate van intactheid van de bodem en de aanwezigheid van enkele archeologische indicatoren is de kans groot dat er in het plangebied buiten de kerk een vindplaats aanwezig is. Sporen en vondsten zullen zich naar verwachting vooral in de basis van het plaggendek bevinden en in de top van het dekzand. Deze worden door de geplande nieuwbouw vergraven. Daarom adviseren wij om de aanwezigheid van vindplaatsen te controleren met behulp van proefsleuvenonderzoek. In relatie tot de omvang van het plangebied adviseren wij om minimaal 3 sleuven van 4 x 25 meter (300 m2) verspreid over het plangebied aan te leggen. Voorafgaand aan de graafwerkzaamheden dient een Programma van Eisen te worden opgesteld dat getoetst wordt door het bevoegd gezag (gemeente Montferland, mw. A. Zonneveld).Selectiebesluit Het conceptrapport is op 12 November 2020 namens gemeente Montferland beoordeeld door mw. A. Zonneveld. Zij is op 1 opmerking na die verwerkt is in deze definitieve versie akkoord met het rapport en het selectieadvies. Vervolgonderzoek is noodzakelijk in de vorm van proefsleuven. Voorafgaand aan het proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen ter toetsing te worden voorgelegd aan mw. A. Zonneveld.Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Ook wordt geadviseerd om de verantwoordelijk ambtenaar voor de gemeente Montferland (mevrouw A. Zonneveld) hierover direct te informeren.