ความชุกและปัจจัยเสี่ยงของการเกิด liver fibrosis ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เข้ารับการรักษาที่คลินิกโรคเบาหวานโรงพยาบาลพนมสารคาม

โรคเบาหวานจัดว่าเป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่ก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ตามมา โดยมีสาเหตุสำคัญที่เกิดจากการไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ จากการศึกษาที่ผ่านมาพบว่าโรคเบาหวานชนิดที่ 2 มักจะมีความเกี่ยวข้องกับ โรคอ้วน โรคไขมันในเลือดผิดปกติ รวมถึงภาวะเมทาบอลิคซินโดรม ซึ่งกลุ่มโรคเหล่านี้สามารถที่จะส่งผลทำให้เกิดภาวะไขมันพอกตับและเกิดการพัฒนาต่อเนื่องนำไปสู่ภาวะพังผืดในตับได้ หากรุนแรงมากขึ้นอาจนำไปสู่โรคตับแข็งและมะเร็งตับได้ในที่สุด ดังนั้นจึงได้ทำการศึกษาการเกิดภาวะพังผืดในตับ ในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในอาสาสมัครเพศชายและเพศหญิงที่มีอายุระหว่าง 35-65 ปี จำนวน 380 ราย โดยใช้ค่า FIB-4 scores ตามเกณฑ์ของ WHO ในการประเมินการเกิดพังผืดในตับ เพื่อหาความชุกและปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ตับ ผลการศึกษาพบว่าความชุกของการเกิดภาวะพังผืดในตับระดับ High risk (FIB-4 > 3.25) เท่ากับร้อยละ 1.8 ระดับ Intermediate risk (FIB-4 = 1.45-3.25) เท่ากับร้อยละ 15.3 และระดับ Low risk (FIB-4 < 1.45) เท่ากับร้อยละ 82.5 และพบว่า อายุ ระยะเวลาการเกิดโรคเบาหวาน ระดับ Creatinine ระดับ AST ระดับ ALT ในเลือด และโปรตีนในปัสสาวะ ในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานที่มีค่า FIB-4 score ≥ 1.45 มีค่ามัธยฐาน (Median) สูงกว่าในกลุ่ม FIB-4 score < 1.45 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ส่วนค่า eGFR และระดับค่า Platelet ในกลุ่ม FIB-4 score ≥ 1.45 มีค่าต่ำกว่ากลุ่ม FIB-4 score < 1.45 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) สำหรับการวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะพังผืดในตับทางสถิติโดยใช้สถิติถดถอยลอจิสติกตัวแปรเดี่ยว (univariate) และพหุตัวแปร (multivariate) พบว่าอายุที่มากขึ้น ระดับค่า AST ที่สูงขึ้นและระดับโปรตีนในปัสสาวะที่ผิดปกติมีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ตับเพิ่มขึ้น 7.3, 25.1 และ 2.4 เท่า อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ตามลำดับ ถึงแม้ว่าจำนวนประชากรในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีค่า FIB-4 score > 3.25 มีจำนวนน้อยมาก แต่พบว่าประชากรส่วนใหญ่มีระดับ Fatty liver index (FLI) สูงเกินกว่า 60 ซึ่งแสดงถึงความสัมพันธ์ของการมีไขมันสะสมและการเกิดพังผืดที่ตับ การศึกษาในครั้งนี้สรุปได้ว่า FIB-4 scores เป็น non-invasive marker ที่สามารถใช้ในการประเมินภาวะพังผืดในตับ ในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ และปัจจัยเสี่ยงได้แก่ อายุ ระดับค่า AST รวมทั้งระดับโปรตีนในปัสสาวะสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการติดตาม เพื่อป้องกันการเกิดภาวะพังผืดในตับที่รุนแรงตามมาได้