อำนาจฟ้องในคดีสิ่งแวดล้อมในศาลยุติธรรม

อำนาจฟ้องในคดีสิ่งแวดล้อมเป็นปัญหาสำคัญในการเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมทางสิ่งแวดล้อมของไทย การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวความคิด ทฤษฎี หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเรื่องอำนาจฟ้องและรูปแบบการฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมของไทยและต่างประเทศ เพื่อเสนอหลักเกณฑ์อำนาจฟ้องและรูปแบบกระบวนการยุติธรรมทางสิ่งแวดล้อมในศาลยุติธรรมของไทยต่อไป จากการศึกษาพบว่า ปัจจุบันแนวความคิดเรื่องสิทธิมนุษยชนด้านสิ่งแวดล้อมที่เน้นความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติได้รับการยอมรับจากองค์กรระหว่างประเทศ ในหลายประเทศประชาชนทั่วไปสามารถฟ้องคดีได้ในลักษณะเปิด (Open Standing) โดยหลักการฟ้องคดีโดยประชาชน และในประเทศสหรัฐอเมริกายังขยายอำนาจฟ้องคดีแทนสัตว์ป่าโดยให้มนุษย์มีหน้าที่ใช้สิทธิในการฟ้องร้องคดีอาญาแทนสัตว์ป่าเหล่านั้น เพื่อสร้างกลไกและรูปแบบด้านกฎหมายในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางสิ่งแวดล้อมได้โดยง่ายและเพื่อปกป้องและคุ้มครองระบบนิเวศตามธรรมชาติไว้ให้ชนรุ่นหลัง การสร้างกลไกหรือเครื่องมือด้านกฎหมายในการปกป้องและคุ้มครองสิ่งแวดล้อมในศาลยุติธรรมของไทยโดยหลักนิติรัฐ จึงควรขยายอำนาจฟ้องไปยังประชาชนโดยใช้หลักการดำเนินคดีแบบกลุ่ม (Class Action) และหลักการฟ้องคดีโดยประชาชน (Citizen Suit) ซึ่งมีข้อเสนอแนะในการพัฒนารูปแบบกระบวนการยุติธรรมด้านสิ่งแวดล้อมในศาลยุติธรรม ดังนี้ 1) ควรกำหนดให้มีกฎหมายวิธีพิจารณาคดีสิ่งแวดล้อม 2) บัญญัตินิยามผู้มีอำนาจฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมไว้ในกฎหมายวิธีพิจารณาคดีสิ่งแวดล้อมให้ชัดเจน 3) จัดตั้งศาลสิ่งแวดล้อมเป็นศาลชำนัญพิเศษในศาลยุติธรรม 4) จัดให้มีหน่วยงานในการระงับข้อพิพาทด้านสิ่งแวดล้อมก่อนนำคดีมาฟ้องศาล เพื่อพัฒนาระบบการบังคับใช้กฎหมายการเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพและการระงับข้อพิพาทอย่างสันติวิธี เพื่อช่วยเยียวยาผู้เสียหายและแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน