AUTOIMUN KASALLIKLARDA LOKAL ATSIDOZ (BO'G'IM/SINOVIAL SUYUQLIK) VA NEYTROFIL VOSITACHILIGIDAGI OG'RIQ PATOFIZIOLOGIK MEXANIZMLAR VA TERAPEVTIK ISTIQBOLLAR

Autoimmun kasalliklar, xususan revmatoid artrit (RA), butun dunyo bo‘ylab millionlab odamlarning hayot sifatini keskin pasaytiruvchi surunkali yallig‘lanish kasalliklaridir. Ushbu kasalliklarning asosiy patologik belgilaridan biri bo‘g‘imlarning progressiv destruksiyasi va surunkali og‘riqdir. So‘nggi o‘n yillikdagi ilmiy tadqiqotlar bo‘g‘im ichidagi mikro muhit o‘zgarishlari, xususan sinovial suyuqlikning kislotaliligi (lokal atsidoz) va neytrofil immun hujayralarining faolligi kasallik patogenezida va og‘riq signalizatsiyasida ilgari taxmin qilinganidan ancha muhimroq rol o‘ynashini ko‘rsatdi . Mazkur maqola autoimmun kasalliklardagi lokal atsidoz va neytrofil vositachiligidagi og‘riq o‘rtasidagi murakkab patofiziologik bog‘lanishlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda sinovial suyuqlikning kislotalashuvining molekulyar mexanizmlari, jumladan laktat va Monocarboxylate Transporter 4 (MCT4) ning roli hamda bu muhitning neytrofil hujayralarining funksional faolligiga ta’siri yoritilgan . Shuningdek, neytrofillar tomonidan ishlab chiqariladigan yallig‘lanish mediatorlari va neytrofil hujayradan tashqari tuzoqlarining (NETs) og‘riq reseptorlarini (nosiseptorlarni) bevosita va bilvosita qo‘zg‘atish mexanizmlari, jumladan Toll-like retseptorlari (TLR-4 va TLR-9) orqali signal uzatilishi tahlil qilingan . Natijalar shuni ko‘rsatadiki, lokal atsidoz nafaqat yallig‘lanish reaksiyasining passiv natijasi, balki OGR1 kabi proton-sezuvchi retseptorlar orqali sinovial hujayralarning yallig‘lanishga qarshi javobini kuchaytiruvchi faol patogen omildir . Shu bilan birga, neytrofillarning N1 fenotipiga polarizatsiyasi va NETosis jarayoni orqali S100A11 kabi alarminlarni chiqarishi og‘riq sezuvchanligini (hiperaljeziya) kuchaytiradi . Maqolada ushbu mexanizmlarning o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga keladigan "yopiq patologik doira" tushunchasi ilgari surilgan. Ushbu yangi patofiziologik tushunchalar asosida MCT4, OGR1 va NETsni nishonga oluvchi terapevtik strategiyalar autoimmun artritlarda og‘riqni davolash va kasallik progressiyasini sekinlashtirishda istiqbolli yo‘nalishlar sifatida muhokama qilingan . Xulosa qilib aytganda, lokal atsidoz va neytrofil faolligi autoimmun kasalliklardagi og‘riq sindromining markaziy elementlari bo‘lib, ularga qaratilgan kombinatsiyalangan terapiya yondashuvlari kelajakdagi davolash protokollarining muhim tarkibiy qismiga aylanishi mumkin.