ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตรวจสอบข่าวและการแบ่งปันข่าวปลอมด้านสุขภาพออนไลน์โดยไม่เจตนา

ปัจจุบันการแพร่กระจายของข่าวปลอมบนสื่อสังคมออนไลน์เป็นเรื่องที่ท้าทายความสามารถของภาครัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่ปลายปี พ.ศ. 2562 จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา-19 (โควิด-19) ข่าวปลอมจำนวนมากบนสื่อสังคมออนไลน์สร้างความสับสน ตื่นตระหนก หรือเพิ่มพฤติกรรมเสี่ยงต่อประชาชน โดยเฉพาะข่าวปลอม และข่าวบิดเบือนด้านสุขภาพ ไม่ว่าจะเป็นการนำเสนอข่าวในลักษณะของการพาดหัวข่าวปลอม การแพร่กระจายข่าวลือ โฆษณาชวนเชื่อ ข่าวแฝงการโฆษณา และทฤษฎีสมคบคิด ซึ่งส่งผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนโดยตรง อาจสร้างความแตกแยกและสร้างความเชื่อที่ผิดต่อสังคม หรืออาจขยายวงกว้างจนทำลายภาพลักษณ์ของประเทศได้การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตรวจสอบข่าว และการแบ่งปันข่าวปลอมด้านสุขภาพออนไลน์โดยไม่เจตนา โดยใช้พื้นฐานของทฤษฎีการแลกเปลี่ยนทางสังคม และมีการศึกษาเปรียบเทียบความสัมพันธ์ของแต่ละปัจจัยกับความแตกต่างของเพศสถานะ การวิเคราะห์แบบสอบถาม 303 แบบสอบถามแสดงให้เห็นว่า การรับรู้ความสามารถของตนเอง ในขณะที่ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการแบ่งปันข่าวปลอมด้านสุขภาพออนไลน์โดยไม่เจตนา ได้แก่ การรับรู้ความน่าเชื่อถือของข้อมูล การรับรู้ความสามารถของตนเอง และการรับรู้ต้นทุนในการตรวจสอบข่าว โดยเรียงตามลำดับปัจจัยที่มีอิทธิพลจากความสำคัญที่มากไปน้อย นอกจากนี้ผลวิเคราะห์ทางสถิติยังพบว่าการเพลิดเพลินในการช่วยเหลือผู้อื่นมีอิทธิพลต่อการรับรู้ถึงความเกี่ยวข้องของข้อมูลนอกจากนี้ยังพบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่มีชั่วโมงการใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ไม่เกินค่าเฉลี่ย 2.5 ชั่วโมงต่อวัน (อ้างอิงจากรายงานพฤติกรรมการใช้งานสื่อสังคมออนไลน์จากกลุ่มตัวอย่างทั่วโลก ที่ทำการสำรวจในปี พ.ศ. 2564) สำหรับข่าวสุขภาพที่ผู้ตอบแบบสอบถามแบ่งปันต่อบนสื่อสังคมออนไลน์ในสัดส่วนเทียบกับข่าวสุขภาพที่ได้รับมา มากที่สุดสามอันดับ ได้แก่ อันดับที่หนึ่ง ข่าวเกี่ยวกับโรคระบาดร้ายแรง เช่น โรคติดเชื้อไวรัสโควิด-19 โรคซาร์ส และไข้หวัดนก เป็นต้น อันดับที่สอง ข่าวเกี่ยวกับโรคร้ายแรงต่าง ๆ เช่น โรคมะเร็ง โรคหัวใจและโรคเบาหวาน อันดับที่สาม ข่าวเกี่ยวกับการออกกำลังกาย และการควบคุมอาหาร