สถานะทางกฎหมายของคำสั่งลงโทษทางวินัยพนักงานราชการและลูกจ้างส่วนราชการ

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาหลักเกณฑ์และข้อพิจารณาต่าง ๆ เพื่อกำหนดสถานะทางกฎหมายของคำสั่งลงโทษทางวินัยของพนักงานราชการและลูกจ้างส่วนราชการ ได้แก่พนักงานราชการ พนักงานกระทรวงสาธารณสุข ลูกจ้างประจำและลูกจ้างชั่วคราว จากการศึกษาพบว่า ในปัจจุบันข้อพิจารณาที่เหมาะสมที่สุดในการใช้กำหนดสถานะทางกฎหมายของคำสั่งลงโทษทางวินัยพนักงานราชการและลูกจ้างส่วนราชการ คือ ข้อพิจารณาเกี่ยวกับนิติสัมพันธ์ กล่าวคือ การดำเนินการทางวินัยและการลงโทษทางวินัยลูกจ้างประจำซึ่งมีนิติสัมพันธ์ตามคำสั่งบรรจุแต่งตั้งกับส่วนราชการ เป็นการอาศัยฐานอำนาจตามกฎหมายและระเบียบที่ส่วนราชการกำหนดขึ้น ดังนั้น คำสั่งลงโทษทางวินัยลูกจ้างประจำจึงมีสถานะเป็นคำสั่งทางปกครองเช่นเดียวกับคำสั่งลงโทษทางวินัยข้าราชการ สำหรับการดำเนินการทางวินัยและลงโทษทางวินัยพนักงานราชการ พนักงานกระทรวงสาธารณสุขและลูกจ้างชั่วคราว ซึ่งมีนิติสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างกับส่วนราชการ เป็นการอาศัยฐานอำนาจตามสัญญาจ้าง เมื่อส่วนราชการมีคำสั่งลงโทษทางวินัยบุคลากรกลุ่มดังกล่าวคำสั่งดังกล่าวจึงมีสถานะเป็นการใช้สิทธิตามสัญญา ส่วนการที่ส่วนราชการได้กำหนดระเบียบหรือประกาศเกี่ยวกับการดำเนินการทางวินัยบุคลากรประเภทนี้ไว้ก็เนื่องจากส่วนราชการซึ่งเป็นฝ่ายปกครองไม่อาจดำเนินการทางวินัยและลงโทษทางวินัยบุคลากรที่มีนิติสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างได้อย่างเสรี เพราะการดำเนินการใด ๆ ของส่วนราชการยังต้องเคารพต่อหลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครองซึ่งนำมาใช้กับสัญญาทางปกครองด้วย ประกอบกับในสัญญาจ้างพนักงานราชการ พนักงานกระทรวงสาธารณสุขและลูกจ้างชั่วคราว มักกำหนดข้อสัญญาให้ผู้รับจ้างต้องปฏิบัติตามกฎหมายและระเบียบที่ส่วนราชการกำหนดขึ้น โดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของข้อสัญญา ซึ่งแสดงให้เห็นว่าส่วนราชการอาศัยนิติสัมพันธ์ตามสัญญากำหนดหน้าที่ให้บุคลากรกลุ่มดังกล่าวต้องปฏิบัติตามกฎหมายและระเบียบที่ส่วนราชการกำหนดขึ้น กรณีดังกล่าวแตกต่างจากสัญญาจ้างพนักงานและลูกจ้างหน่วยงานของรัฐในระบบกฎหมายฝรั่งเศสที่ไม่มีข้อสัญญากำหนดให้พนักงานและลูกจ้างต้องปฏิบัติตามกฎหมายและระเบียบที่หน่วยงานของรัฐกำหนดขึ้นในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของสัญญาจ้าง ดังนั้น คำสั่งลงโทษทางวินัยพนักงานและลูกจ้างหน่วยงานของรัฐในระบบกฎหมายฝรั่งเศสจึงเป็นการที่หน่วยงานของรัฐใช้อำนาจตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องกับวินัยและการดำเนินการทางวินัยเพื่อออกคำสั่งลงโทษทางวินัยพนักงานและลูกจ้างโดยตรง คำสั่งลงโทษทางวินัยดังกล่าวจึงมีสถานะเป็นคำสั่งทางปกครอง ผู้เขียนมีข้อเสนอแนะให้รัฐตรากฎหมายว่าด้วยหลักเกณฑ์การบริหารงานบุคคลของพนักงานราชการและลูกจ้างตามสัญญาจ้างของส่วนราชการ โดยให้มีสถานะเป็นกฎหมายกลางที่ใช้บังคับกับการจ้างพนักงานราชการและลูกจ้างตามสัญญาจ้างของส่วนราชการทุกแห่งให้มีมาตรฐานเดียวกัน เพื่อกำหนดสถานะทางกฎหมายของการดำเนินการทางวินัยและการลงโทษทางวินัยพนักงานราชการและลูกจ้างตามสัญญาจ้างของส่วนราชการให้มีความชัดเจนแน่นอนว่าคำสั่งลงโทษทางวินัยบุคลากรดังกล่าวมีสถานะเป็นการใช้สิทธิตามสัญญา นอกจากนี้ ศาลปกครองควรมีแนวคำวินิจฉัยที่เป็นไปในแนวทางเดียวกันว่าคำสั่งลงโทษทางวินัยบุคลากรซึ่งมีนิติสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างกับส่วนราชการมีสถานะเป็นการใช้สิทธิตามสัญญา และกำหนดให้คดีพิพาทเกี่ยวกับการฟ้องขอให้เพิกถอนคำสั่งลงโทษทางวินัยพนักงานราชการและลูกจ้างส่วนราชการที่มีนิติสัมพันธ์ตามสัญญาจ้าง เป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครอง ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (4) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 อีกทั้งสมควรตีความอำนาจในการกำหนดคำบังคับตามมาตรา 72 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวให้รวมถึงการสั่งให้ส่วนราชการกระทำการเพิกถอนคำสั่งลงโทษทางวินัยบุคลากรประเภทดังกล่าวได้และพัฒนาระบบวิธีพิจารณาคดีพิพาทเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคลตามสัญญาจ้างของส่วนราชการให้มีกรอบระยะเวลาพิจารณาที่สั้นลง มีกระบวนการแสวงหาข้อเท็จจริงเท่าที่จำเป็นเพื่อให้การพิจารณาคดีเป็นไปด้วยความรวดเร็ว อันจะทำให้บุคลากรตามสัญญาจ้างของส่วนราชการซึ่งมีระยะเวลาการจ้างที่สั้นได้รับการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนเสียหายได้ทันท่วงที