แนวทางการออกแบบพื้นที่ส่วนกลางสำหรับโครงการที่อยู่อาศัยในชุมชนเกษียณอายุ (retirement community)

โครงการที่อยู่อาศัยในชุมชนเกษียณอายุ (Retirement Community) เป็นโครงการที่อยู่อาศัยที่ตอบโจทย์กลุ่มผู้สูงอายุภาวะไม่พึ่งพิง ที่สามารถดูแลและช่วยเหลือตนเองได้ (Independent Living/ Active Aging) เป็นหนึ่งในรูปแบบธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ที่เกี่ยวกับผู้สูงอายุ ที่ยังอยู่ในระยะเริ่มต้นในประเทศไทย จุดเด่นของโครงการลักษณะนี้คือเป็นที่อยู่อาศัยในลักษณะอาคารชุดพักอาศัย ที่มาพร้อมกับการบริการที่ส่งเสริมผู้สูงอายุให้ยังมีความแข็งแรง มีความกระฉับกระเฉง พึ่งพาช่วยเหลือตนเองได้ และมีปฏิสัมพันธ์กับสังคม โดยพื้นที่ส่วนกลางและสิ่งอำนวยความสะดวกในโครงการที่อยู่อาศัย ถือเป็นอีกหนึ่งจุดขายของโครงการอสังหาริมทรัพย์ และยังเป็นปัจจัยที่กลุ่มคนที่กำลังวางแผนย้ายที่อยู่อาศัยใหม่ในวัยเกษียณให้ความสำคัญ ดังนั้น การพัฒนารายละเอียด(Programming) ของพื้นที่ส่วนกลาง ให้สร้างแรงกระตุ้นให้เข้าใช้งาน และสามารถตอบกับความต้องการของผู้สูงอายุจึงเป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากพื้นที่ส่วนกลาง เป็นพื้นที่ส่งเสริมการทำกิจกรรมต่างๆ ส่งเสริมสภาพจิตใจและร่างกาย รวมถึงส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดี งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาองค์ประกอบ ลักษณะทางกายภาพ และการใช้งานพื้นที่ส่วนกลาง ในโครงการที่อยู่อาศัยในชุมชนเกษียณอายุ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน 2) เพื่อทราบถึงความสัมพันธ์ของพฤติกรรมการใช้งาน และความต้องการต่อพื้นที่ส่วนกลางของผู้สูงอายุรุ่นใหม่ และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการออกแบบพื้นที่ส่วนกลาง สำหรับโครงการที่อยู่อาศัยเพื่อผู้สูงอายุโครงการอื่นๆ ในอนาคต ที่มีเป้าหมายรองรับผู้สูงอายุรุ่นใหม่ วิธีวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ส่วนหลัก คือ 1) ศึกษาองค์ประกอบ ลักษณะทางกายภาพ และการใช้งานพื้นที่ส่วนกลาง โดยการลงพื้นที่สำรวจโครงการกรณีศึกษาและสัมภาษณ์ผู้ดูแลโครงการ 2) การสัมภาษณ์ผู้พัฒนาโครงการ เพื่อศึกษาแนวคิดและปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนารายละเอียดพื้นที่ส่วนกลาง 3) ศึกษาพฤติกรรม และความต้องการพื้นที่ส่วนกลางภายในโครงการที่อยู่อาศัยในชุมชนเกษียณอายุ (Retirement Community) จากแบบสอบถามออนไลน์ 418 ชุด 4) วิเคราะห์และเสนอแนะแนวทางในการออกแบบพื้นที่ส่วนกลางภายในโครงการที่อยู่อาศัยในชุมชนเกษียณอายุ (Retirement Community) โครงการอื่นๆ ในอนาคต ที่สามารถรองรับพฤติกรรมและความต้องการของผู้สูงอายุรุ่นใหม่จากการศึกษาพบว่า โครงการที่อยู่อาศัยในชุมชนเกษียณอายุ (Retirement Community) ในปัจจุบัน มีองค์ประกอบพื้นฐาน 3 อย่าง ได้แก่ พื้นที่ที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้สูงอายุ(องค์ประกอบด้านกายภาพ) การทำกิจกรรม และการดูแลสุขภาพทั้งร่างกายและจิตใจ (องค์ประกอบด้านการบริการ) ทั้ง 3 องค์ประกอบนี้ไม่สามารถแยกออกจากกันได้ เนื่องจากมีส่วนในการพัฒนาด้านร่างกาย จิตใจ และการเข้าสังคมในผู้สูงอายุ และมีแนวทางในการออกแบบพื้นที่ส่วนกลาง โดยคำนึงถึงการสร้างสภาพแวดล้อมที่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุ (Senior Friendly Environment) และใช้หลักการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล (Universal Design) ในการออกแบบพื้นที่ส่วนกลาง เพื่อช่วยลดข้อจำกัดและอำนวยความสะดวกให้ให้การเข้าถึงพื้นที่ส่วนกลางด้วยตนเองได้ง่าย โดยการวางผังโครงการเป็นกลุ่มอาคาร (Module) และจัดวางตำแหน่งของพื้นที่ส่วนกลางอยู่ที่บริเวณชั้น 1 ให้เชื่อมต่อกัน เข้าถึงได้ง่ายด้วยการเดิน มีสิ่งอำนวยความสะดวกในการเข้าถึง รวมถึงเป็นพื้นที่ส่วนกลางควรมีความยืดหยุ่น สามารถปรับเปลี่ยน เพื่อรองรับกิจกรรมที่จะเกิดขึ้น โครงการควรจัดให้มีพื้นที่ส่วนกลางให้ครอบคลุมทุกประเภท ทั้งพื้นที่พักผ่อน (สวน พื้นที่สีเขียว, พื้นที่นั่งพักผ่อน,ห้องรับประทานอาหาร, ห้องสมุด) พื้นที่กิจกรรม (พื้นที่ออกกำลังกายทั้งภายในและภายนอกอาคาร, ห้องอเนกประสงค์, พื้นที่เวิร์กช็อป ) พื้นที่ทางการแพทย์ (ห้องพยาบาล พร้อมผู้เชี่ยวชาญประจำพื้นที่, พื้นที่กายภาพบำบัด) และพื้นที่บริการสนับสนุน (ร้านค้า ร้านสะดวกซื้อ, ร้านอาหาร ร้านกาแฟ, พื้นที่รับพัสดุสินค้า) รวมถึงการพื้นที่กิจกรรมเพื่อความบันเทิงด้านต่างๆ ให้หลากหลาย เพื่อก่อให้เกิดความสะดวกสบายและตอบรับกับชีวิตประจำวัน และทางโครงการควรจัดให้มีกิจกรรมเกิดขึ้นในพื้นที่ส่วนกลางอย่างต่อเนื่อง ทั้งกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพทางร่างกายและจิตใจ ส่งเสริมสังคม ส่งเสริมทักษะทางปัญญา และส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ เพื่อดึงดูดให้ผู้สูงอายุออกมาใช้งานพื้นที่ส่วนกลาง เพิ่มโอกาสในการเคลื่อนไหวร่างกาย ได้ทำกิจกรรมลดความเบื่อหน่าย และเพิ่มโอกาสในการเข้าสังคมกับผู้อื่น ส่งผลต่อการยืดภาวะพึ่งพาตนเองให้ยาวนานขึ้น และรักษาความกระฉับกระเฉงในผู้สูงอายุ