การพิจารณาความคล้ายคลึงของนวนิยายเพื่อวิเคราะห์การละเมิดลิขสิทธิ์จากการทำซ้ำหรือดัดแปลงงานวรรณกรรม

ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ที่บัญญัติในมาตรา 32 วรรคสอง ของพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ที่บัญญัติถึงหลักการใช้อย่างเป็นธรรม (Fair Use) นั้น ไม่ได้ระบุชัดเจนว่า ในนวนิยายเรื่องหนึ่ง การใช้องค์ประกอบของงานวรรณกรรม อันได้แก่ โครงเรื่อง (Plot) แก่นเรื่อง (Theme) แนวความคิด (Idea) บทสนทนาของตัวละคร (Dialogue) เหตุการณ์ที่ปรากฏในเนื้อเรื่อง (Event) ลักษณะและบุคลิกของตัวละคร (Character) ฉากที่ปรากฏ ในเรื่องราว (Setting หรือ Scene) ลำดับการนำเสนอเนื้อเรื่อง (Timeline) ฯลฯ ในนวนิยายเรื่องหนึ่งอย่างมีความคล้ายคลึงกันกับนวนิยายอีกเรื่องหนึ่งเพียงไรถึงจะเป็นการใช้อย่างเป็นธรรม จึงจำเป็นต้องศึกษาจากคำพิพากษาของศาลต่างประเทศเปรียบเทียบกับคำพิพากษาของศาลไทย เพื่อกำหนดแนวทางการพิจารณาความคล้ายคลึงของนวนิยายให้แก่ศาลว่าต้องใช้หลักเกณฑ์หรือปัจจัยใดบ้างในการพิจารณางานประพันธ์ชิ้นหนึ่งว่าเป็นการทำซ้ำหรือดัดแปลงงานวรรณกรรมหรือไม่ เพื่อประโยชน์ในการพิจารณาของผู้ตัดสินคดี และเพื่อประโยชน์ของผู้ประพันธ์ สำนักพิมพ์ และนักอ่านต่อไป ซึ่งจากการศึกษาพบว่า แม้ในงานวรรณกรรมใด ๆ จะมีทั้งแก่นเรื่อง แนวความคิด ฉากสำคัญ ลักษณะตัวละคร ความคิดและอารมณ์ของตัวละครที่เกิดขึ้น เหตุการณ์ การดำเนินเรื่อง วลีที่ใช้ในงาน ที่คล้ายคลึงกันหรือเหมือนกันแล้ว แต่หากมีการจัดเรียงลำดับเหตุการณ์ในงานวรรณกรรมที่ไม่เหมือนกัน ก็จะถือว่าเนื้อเรื่องของงานวรรณกรรมโดยรวมนั้นไม่เหมือนกันและไม่มีความคล้ายคลึงกันอีกต่อไป ทำให้การกระทำดังกล่าวไม่ถือเป็นการทำซ้ำหรือดัดแปลงงานวรรณกรรมอันมีลิขสิทธิ์ ซึ่งผู้ประพันธ์ผลงานอาจเลือกใช้แนวทางนี้ในการกล่าวอ้างได้ว่า งานสร้างสรรค์ของตนนั้นเกิดจากการใช้อย่างเป็นธรรม และไม่ได้ทำซ้ำหรือดัดแปลงมาจากงานวรรณกรรมอันมีลิขสิทธิ์ของผู้อื่นนั่นเอง