การศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้สิทธิฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมแทนคนรุ่นอนาคตในประเทศไทย

ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมไม่ได้เป็นเพียงความท้าทายของคนรุ่นปัจจุบันที่ต้องเผชิญเท่านั้น แต่ยังเป็นมรดกตกทอดที่อาจส่งผลกระทบอย่างร้ายแรงต่อสิทธิด้านสิ่งแวดล้อมของคนรุ่นอนาคตโดยไม่อาจหลีกเลี่ยงได้เช่นกัน ซึ่งตัวอย่างของปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบหรืออาจส่งผลกระทบต่อสิทธิในสิ่งแวดล้อมของคนรุ่นอนาคต อาทิ ปัญหาการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ซึ่งส่งผลกระทบต่อความเป็นอยู่และลดทอนความสามารถในการพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตและการพัฒนาตนเองของคนรุ่นอนาคต ปัญหาด้านมลพิษ ซึ่งอาจส่งผลกระทบให้คนรุ่นอนาคตมีคุณภาพชีวิตที่ด้อยกว่าคนรุ่นปัจจุบัน ตลอดจนปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่อุณหภูมของโลกมีแนวโน้มเพื่อสูงขึ้นเรื่อย ๆ จนอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อคนรุ่นอนาคตในด้านต่าง ๆ เช่น ความเสี่ยงที่จะไม่มีทรัพยากรไว้ใช้เพื่อตอบสนองความต้องการของตนเองอย่างเพียงพอ ความเสี่ยงด้านสุขภาพ หรือความเสี่ยงในการดำรงชีวิตในสภาวะที่เกิดวิกฤตการณ์ด้านสิ่งแวดล้อม เป็นต้น ทั้งนี้ เพื่อให้สิทธิและผลประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมบของคนรุ่นอนาคตได้รับการคุ้มครอง ผู้เขียนจึงได้เสนอและศึกษาแนวคิดหรือหลักการเกี่ยวกับการฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมในนามคนรุ่นอนาคตโดยคนรุ่นปัจจุบันที่ปรากฎในกฎหมายต่างประเทศ โดยเฉพาะกฎหมายวิธีพิจารณาคดีสิ่งแวดล้อมของประเทศฟิลิปปินส์ที่มีบทบัญญัติให้พลเมืองฟิลิปปินส์สามารถฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมเพื่อคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมให้กับพลเมืองฟิลิปปินส์ที่ยังไม่ถือกำเนิดได้ (Rule of Procedure for Environmental Cases 2010 Part II, Rule 2, Section 5) รวมทั้งศึกษาแนวทางในการปรับใช้หรือตีความบทบัญญัติแห่งกฎหมายภายในของประเทศให้ครอบคลุมถึงกรณีการฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมแทนคนรุ่นอนาคตตามที่ปรากฎในคำพิพากษาของศาลต่างประเทศ อาทิ ในคดี Minors Opasa v Secretary of the Department of Environmental and Natural Resources ในศาลฟิลิปปินส์ หรือ คดี Future Generations v Ministry of the Environment and others ในศาลโคลอมเบีย เป็นต้น อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนได้ทำการศึกษากฎหมายอันเป็นฐานในการฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย อันได้แก่ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.2542 แล้วพบว่า ประเทศไทยยังขาดบทบัญญัติที่รับรองสิทธิให้คนรุ่นปัจจุบันสามารถฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมแทนคนรุ่นอนาคตได้ ประกอบกับฐานกฎหมายดังกล่าวยังมีข้อจำกัดหลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งข้อจำกัดเรื่องบุคคลผู้มีอำนาจฟ้องคดี ซึ่งจะส่งผลให้ความเป็นไปได้ในการสิทธิฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมเพื่อคุ้มครองสิทธิและผลประโยชน์ด้านสิ่งแวลล้อมของคนรุ่นอนาคตนั้นมีข้อจำกัดตามไปด้วย ดังนั้นผู้เขียนจึงเห็นว่าประเทศไทยควรรับรองหรือพิจารณาแนวคิดหรือหลักการฟ้องคดีสิ่งแวดล้อมแทนคนรุ่นอนาคตไว้ในกฎหมาย เพื่อเป็นการสร้างหลักประกันให้แก่คนรุ่นอนาคตว่าจะมีทรัพยากรธรรมชาติไว้ใช้อย่างเพียงพอต่อการดำรงชีวิตและมีทรัพยากรธรรมชาติที่สมบูรณ์หรือมีคุณภาพไม่ด้อยไปกว่าที่คนรุ่นปัจจุบันได้รับมา ตลอดจนเพื่อเป็นการสร้างหลักความรับผิดชอบให้แก่คนรุ่นปัจจุบันให้ต้องคำนึงถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมที่จะเกิดขึ้นในอนาคตจากการกระทำของตนเองด้วยเสมอ