Op zoek naar Huys de Donck

<p>In opdracht van de Heemkunde Vereniging Sevenum heeft RAAP een archeologisch bureauonderzoek en veldonderzoek uitgevoerd naar Huys de Donck in Sevenum, gemeente Horst aan de Maas. Het Huys betreft een verdwenen kasteel dat is gelegen aan De Donckstraat. Het doel van het onderzoek was het verkrijgen van inzicht in de exacte ligging, verschijningsvorm, omvang en kwaliteit van de archeologische resten van het kasteel. Middels het bureauonderzoek zijn gegevens verzameld over de landschappelijke context en de archeologische en historische gegevens van het Huys. Het veldonderzoek bestond uit een booronderzoek en een geofysisch onderzoek.</p><p>Het kasteelterrein ligt grotendeels in het dal van de Blakterbeek waar overwegend beekeerdgronden gevormd zijn. Het meest zuidelijke deel van het kasteelterrein ligt op de flank van een dekzandrug waar een hoge zwarte enkeerdgrond is ontstaan. Er zijn in het plangebied geen archeologische monumenten of vindplaatsen bekend.</p><p>De ligging en omvang van Huys de Donck zijn duidelijk geworden en ook kan iets, met enig voorbehoud, worden gezegd over de ruimtelijke indeling van het kasteelterrein. Dit varieerde per fase. Het oudste aardewerk op het kasteelterrein dateert uit de 13e eeuw, mogelijk zelfs de 12e of de tweede helft van de 11e eeuw. Onduidelijk is of sprake is van daadwerkelijke bewoning ter plekke. De oudste grachten waren in de 14e eeuw in gebruik (fase 1), maar onduidelijk is of het binnenterrein in een hoofd- en voorburcht was gedeeld. De dikke toren zou men met enige voorbehoud kunnen aanwijzen als de bebouwing die bij fase 1 hoort. Dit voorbehoud heeft te maken met de atypische ligging op het kasteelterrein, namelijk niet in het midden maar in de noordoosthoek. Onduidelijk is welke activiteiten en ambachten in deze periode op en om het kasteel werden verricht, maar in elk geval werd er wol tot garen gesponnen. In fase 2, vermoedelijk in of rond de 16e eeuw, werd het terrein vergroot en werd de bebouwing uitgebreid met en kleine toren. Duidelijk is dat nu sprake is van een voor- en hoofdburcht. Vermoedelijk in de 17e eeuw of de (vroege) 18e eeuw werd het kasteelterrein wederom iets vergroot. De bebouwing was ook nu voornamelijk aanwezig op de hoofdburcht en de grote en de kleine toren werden verbonden. Op historisch kaartmateriaal staan ook houten dienstgebouwen op de voorburcht afgebeeld. Er kan ook iets worden gezegd over de infrastructuur en de ligging van bruggen op het kasteelterrein, want in enkele boringen, juist ter plekke van bruggen over de zuidelijke gracht en de gracht tussen hoofd- en voorbucht, zijn funderingen en/of puinlagen aanwezig.</p><p>De archeologische resten van Huys de Donck zijn behoudenswaardig. De maatregelen die kunnen worden genomen om verdere aantasting zo veel mogelijk te voorkomen, zijn zowel van planologische aard als praktisch. Of maatregelen dienen te worden genomen, hangt af van het gebruik van het terrein. Indien de huidige vorm van agrarisch gebruik ongewijzigd blijft, hoeven hiertoe geen maatregelen te worden genomen. Dit betekent echter wel dat ter plekke van de voormalige bebouwing een normaal agrarisch gebruik niet mogelijk is. Indien men aantasting zo veel mogelijk wil voorkomen en normaal agrarisch gebruik mogelijk wil maken, kan men ervoor kiezen om het terrein op te hogen met teelaarde. Het voormalige kasteelterrein is waardevol genoeg om beschermd te worden als nationaal archeologisch monument (procedure verloopt via de RCE) of als gemeentelijk monument. Bovendien is het zeker zinvol om deze vindplaats ook op te nemen op de gemeentelijke beleidskaart. Maar ook via bestemmingsplannen kan dit terrein beschermd worden, bijvoorbeeld via een archeologische dubbelbestemming, met bijhorende planregels. Mochten toch meer ingrijpende verstoringen op het kasteelterrein optreden, wordt aanbevolen om hieraan voorafgaand op het hele kasteelterrein een nader archeologisch onderzoek uit te laten voeren. Dit onderzoek dient meer inzicht te geven in de aard, omvang, datering, diepteligging, gaafheid, conservering en waarde van deze archeologische resten. Dit onderzoek kan bestaan uit een waarderend proefsleuvenonderzoek. Een waarderend onderzoek dient uitgevoerd te worden conform een vooraf opgesteld Programma van Eisen (PvE). Het PvE dient te zijn goedgekeurd door de bevoegde overheid.</p><p>Tenslotte wordt een opmerking gemaakt met betrekking tot de huidige carreeboerderij De Donckstraat 23 en de directe omgeving. De hoeve is inmiddels geëvolueerd tot een historisch pand van dermate grote omvang dat een breed scala aan toekomstige ontwikkelingen mogelijk zijn, mede vanwege de ligging aan de noordwestelijke randzone van het dorp en de Blakterbeek. Er liggen dus goede mogelijkheden in toeristisch en recreatief opzicht om het kasteelterrein te benutten.</p>