การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรผ่านธุรกิจเพื่อสังคม: กรณีศึกษาเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษา เรื่อง การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรผ่านธุรกิจเพื่อสังคม: กรณีศึกษาเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) มูลเหตุจูงใจในการปรับเปลี่ยนระบบการผลิตของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ 2) การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ 3) คุณภาพชีวิตภายใต้การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ และ 4) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตภายใต้การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยรูปแบบการสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มผ่านการใช้แนวทางการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างเพื่อให้ได้ข้อมูลอย่างละเอียด ซึ่งผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วย ผู้ขับเคลื่อนงานด้านความยั่งยืนของกลุ่มมิตรผล เครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา และคู่ค้าของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนาผลการศึกษาพบว่า1) มูลเหตุจูงใจในการปรับเปลี่ยนระบบการผลิตของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัย มิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ มาจากการเปลี่ยนผ่านของเกษตรกรจากระบบเกษตรอุตสาหกรรมสู่เกษตรกรรมยั่งยืนผ่านการปลูกผักปลอดภัยเป็นผลจากปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอกที่ส่งอิทธิพลร่วมกัน2) การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ เป็นกระบวนการที่ตั้งอยู่บนเป้าหมายการแก้ไขปัญหาสังคมเป็นหลักมากกว่าการมุ่งแสวงหากำไร โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างผลลัพธ์ทางสังคมควบคู่ไปกับการดำเนินธุรกิจให้สามารถอยู่รอดได้อย่างยั่งยืนและบทบาทสำคัญในการพัฒนาเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนาอย่างครอบคลุมในทุกมิติของการดำรงชีพภายใต้การดำเนินงานของบริษัท ปลูกเพาะสุข จำกัด ได้พัฒนากลไกที่ชัดเจนในเชิงปฏิบัติ โดยสามารถจำแนกออกเป็น 4 กลไกหลัก ได้แก่ การเชื่อมโยงเกษตรกรกับตลาดที่มั่นคง การพัฒนาองค์ความรู้เกษตรปลอดภัย การบริหารจัดการผลผลิตของเกษตรกร และการสร้างรายได้เลี้ยงตัวเองได้3) คุณภาพชีวิตภายใต้การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกใน 5 ด้าน ได้แก่ ด้านเศรษฐกิจ ด้านสุขภาวะ ด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ด้านสังคม และด้านจิตใจ นอกจากนี้ คุณภาพชีวิตภายใต้การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ เป็นการดำเนินงานในลักษณะของธุรกิจเพื่อสังคมที่มีเป้าหมายเพื่อสร้างผลลัพธ์ทางสังคมควบคู่กับความมั่นคงทางเศรษฐกิจของชุมชนได้แสดงให้เห็นถึงความสอดคล้องและเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติอย่างเป็นรูปธรรม4) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตภายใต้การพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคมของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนา อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ ประกอบไปด้วย ทุนของเครือข่ายกลุ่มปลูกผักปลอดภัยมิตรผลร่วมพัฒนาทั้ง 4 ทุนนั้น ได้แก่ ทุนมนุษย์ ทุนเศรษฐกิจ ทุนสังคม และ ทุนกายภาพ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการทำเกษตรกรรมยั่งยืนตามแนวทางการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช GAP รวมถึงปัจจัยนำเข้าจากกลุ่มมิตรผลการศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรผ่านธุรกิจเพื่อสังคมโดยการส่งเสริมการปลูกผักเกษตรปลอดภัยตามแนวทางการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช (GAP) นั้นไม่เพียงแต่เป็นกลไกทางเศรษฐกิจทางเลือก แต่ยังเป็นแนวทางการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างที่ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรในหลายมิติ และสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติอย่างเป็นรูปธรรม อันเป็นหลักฐานของการพัฒนาแบบมีส่วนร่วมในการสร้างความยั่งยืนในระดับชุมชน