การพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยในจังหวัดชายแดนภาคใต้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน: กรณีศึกษาโครงการตำบลมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ (สนับสนุนการแก้ไขปัญหาบ้านเรือนราษฎรที่ยากจนและด้อยโอกาสในจังหวัดชายแดนภาคใต้)

การค้นคว้าอิสระนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาประเด็นปัญหาการพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยจากการดำเนินโครงการตำบลมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ (สนับสนุนแก้ไขปัญหาบ้านเรือนราษฎรที่ยากจนและด้อยโอกาสในจังหวัดชายแดนภาคใต้) 2) เพื่อศึกษากลไกและกระบวนการพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยจากการดำเนินโครงการตำบลมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ (สนับสนุนแก้ไขปัญหาบ้านเรือนราษฎรที่ยากจนและด้อยโอกาสในจังหวัดชายแดนภาคใต้) 3) เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยในจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลหลักมาจากการคัดเลือกด้วยวิธีการแบบเจาะจง จังหวัดละ 1 ชุมชน รวมกรณีศึกษา 3 ชุมชน ประกอบด้วย ชุมชนบ้านบันนังกระแจะ อำเภอธารโต จังหวัดยะลา ชุมชนบ้านไอร์แตแต อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส และชุมชนเทศบาลเมืองตะลุบัน จังหวัดปัตตานี โดยมีผู้ให้ข้อมูล 3 กลุ่ม กลุ่มละ 6 คน จำนวน 18 คน คือ 1) เจ้าหน้าที่รัฐ 2) ผู้นำชุมชน 3) ประชาชนผู้เข้าร่วมโครงการ ผลการศึกษาพบว่า 3 กลไกสำคัญในการขับเคลื่อนโครงการ ได้แก่ ภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคประชาสังคม โดยมีรูปแบบการพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยของแต่ละชุมชนทั้ง 3 ชุมชนที่เป็นกรณีศึกษา ประกอบด้วย ชุมชนที่มีผลงานด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยอย่างเป็นรูปธรรมและชุมชนที่ยังไม่มีการริเริ่ม ผลการศึกษา พบว่า แนวทางการพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยด้วยระบบสวัสดิการชุมชนที่ประสบความสำเร็จ คือ มีการต่อยอดหรือใช้ประโยชน์จากทุนทางสังคมที่มีในชุมชนมาใช้ในการจัดสวัสดิการชุมชน ทั้งในรูปแบบกองทุนสวัสดิการชุมชน และการจัดการกองทุนชุมชนกลุ่มออมทรัพย์ ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ที่ดีของคนในชุมชน ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการสร้างความเข้มแข็งในชุมชนจังหวัดชายแดนภาคใต้ เพื่อพัฒนาโครงการต่าง ๆ ภายใต้การดำเนินงานในรูปแบบสวัสดิการชุมชนให้เกิดการสร้างความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยให้กับคนในชุมชนได้ ทำให้เห็นว่า ระบบสวัสดิการชุมชน เป็นแนวทางในการพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยในจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่เหมาะสมกับบริบท วัฒนธรรม วิถีชีวิต อัตลักษณ์ และสภาพแวดล้อมทางสังคม รวมทั้งเป็นการเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนา ซึ่งสามารถเชื่อมโยงให้เกิดการพัฒนาพื้นที่ร่วมกันระหว่างภาครัฐและชุมชนได้ ก่อให้เกิดความเข้มแข็งในระดับชุมชน นำไปสู่การพัฒนางานในด้านต่าง ๆ ในขณะที่การพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย ผ่านโครงการตำบลมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ (สนับสนุนการแก้ไขปัญหาบ้านเรือนราษฎรที่ยากจนและด้อยโอกาสในจังหวัดชายแดนภาคใต้) ซึ่งเป็นโครงการของภาครัฐนั้น พบว่า มีการขับเคลื่อนโครงการโดยภาครัฐมากกว่าชุมชนหรือภาคประชาชน ไม่มีกิจกรรมหรือแผนงานด้านการเสริมพลังให้ชุมชนท้องถิ่นเกิดความเข้มแข็งและสามารถจัดการตนเองได้ รวมทั้ง ไม่ได้ใช้ทุนทางสังคมและทุนชุมชนที่มีเป็นกลไกร่วมในการขับเคลื่อนโครงการเพื่อพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย จึงเห็นควรให้มีการสนับสนุนการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนควบคู่กับการดำเนินโครงการด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัย เพื่อพัฒนาความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยในจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมุ่งสร้างความเข้มแข็งจากฐานราก ด้วยพลังของชุมชนและภาคประชาสังคม และเกิดการพัฒนาทุนชุมชนสู่รูปแบบการจัดสวัสดิการชุมชนที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ วิถีชีวิต และความต้องการของคนในพื้นที่