Plangebied Ecozone Presikhaaf te Arnhem

In opdracht van de gemeente Arnhem, Dienst Stadsbeheer (contactpersoon mevr. F. Janse) heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC bv een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek met behulp van boringen (verkennende fase) uitgevoerd voor het plangebied ‘Ecozone Presikhaaf’ te Arnhem. Aanleiding voor het onderzoek is het plan om binnen het gebied een ecologische zone aan te leggen. Hierbij zal onder andere een watergang voor de berging van hemelwater worden aangelegd. De waterberging zal worden voorzien van natuurvriendelijke oevers (glooiend talud). Bij dergelijke werkzaamheden zal de bodem ter plaatse tot diep in de C-horizont worden verstoord. Hierbij bestaat de kans dat ter plaatse aanwezige archeologische resten verstoord zullen worden. Het plangebied is gelegen op de rand van het midden-Nederlandse pleistocene dekzandgebied, op de overgang van het Veluwemassief naar het lager gelegen dal van de Nederrijn en de IJssel. Dergelijke zogenaamde gradiëntzones vormden in de vroege prehistorie goede mogelijkheden voor de jacht en het verzamelen van plantaardig voedsel. Er was op dergelijke locaties op korte afstand een grote verscheidenheid aan voedselbronnen voorhanden. Vandaar dat zulke locaties in die periode geliefd waren bij de mens. Maar ook gedurende latere perioden vormden dergelijke gebieden aantrekkelijke vestigingsgebieden. Dit blijkt ook wel uit het feit dat de locatie al in de 18de eeuw bebouwd was (erf ‘Plattenburg’). Het plangebied bevindt zich deels op een daluitspoelingswaaier. In dit deel van het plangebied bevinden zich in de ondergrond fluvio(peri)glaciale afzettingen welke mogelijk zijn afgedekt met een pakket colluvium van middeleeuwse ouderdom. Het zuidwestelijke deel van het plangebied bevindt zich in het komgebied van de Nederrijn/IJssel. Hier bevinden zich mogelijk komkleinen in de ondergrond. De afzettingen die zich in de ondiepe ondergrond bevinden, zijn gedurende het Weichselien (daluitspoelingswaaier) en het Holoceen (colluvium, komkleien) afgezet. Wat betreft de ouderdom van de afzettingen kunnen op het terrein derhalve archeologische resten aanwezig zijn uit de perioden vanaf het paleolithicum tot heden. Indien colluvium aanwezig is, kan een dergelijk pakket een beschermende werking hebben gehad op eventueel aanwezige vindplaatsen omdat het colluvium als een ‘beschermende deken’ is afgezet op eventueel aanwezige archeologische resten. Het plangebied bevindt zich derhalve in een gebied met een hoge archeologische potentie. Er is sinds de tweede helft van de 20ste eeuw echter fors ingegrepen in de bodem als gevolg van de nieuwbouw van een complete wijk. Sloop- en nieuwbouwwerkzaamheden hebben tot voor kort binnen het plangebied plaatsgevonden. Mogelijk dat hierbij grote delen van het bodemarchief zijn verstoord. Op basis hiervan is de archeologische verwachting voor het gehele plangebied dan ook aangepast tot een middelhoge verwachting voor het aantreffen van vondsten en/of sporen vanaf het (laat)-paleolithicum. Uit het veldonderzoek is gebleken dat het plangebied zich inderdaad op de overgang van het gestuwde glaciale landschap naar het holocene rivierengebied bevindt. Uit de bodemopbouw blijkt dat het plangebied oorspronkelijk binnen een meandergordel van de IJssel of de Rijn heeft gelegen. Dit is zichtbaar aan het voorkomen van beddingzand vanaf 150/270 cm –mv. Het beddingzand wordt afgedekt door colluviumpakket dat zich heeft gevormd aan de voet van de helling van de daluitspoelingswaaier. Het colluviumpakket wordt in de boringen 1, 2 en 3 vervolgens afgedekt door een donkergrijs tot (donker)blauwgrijs, deels opgebracht cultuurdek (Aa-horizont) dat uit de late middeleeuwen dateert. De dikte van deze cultuurlaag varieert tussen de 35 en 45 cm en komt voor vanaf 45 cm-mv in boring 3, vanaf 80 cm –mv in boring 2 en vanaf 135 cm –mv in boring 1. De afzetting van een dun (kom)kleidek in boring 1 doet vermoeden dat ter plekke van het westelijke deel van het plangebied dit onderliggende cultuurdek nog geheel intact aanwezig zal zijn. In de overige boringen is dit niet geheel duidelijk. Hier wordt het cultuurdek afgedekt door een recent opgebracht, al dan niet puin- en grindhoudend, grofzandig ophoogpakket. Voor dit deel van het plangebied geldt op basis van de resultaten van het booronderzoek een hoge verwachting op het voorkomen van vindplaatsen. Hierbij moet tussen de voormalige Poortstraat en boring 4 rekening worden gehouden met funderings-, muur- en overige resten die behoren bij het boerenerf ‘Plattenburg’. Resten van een boerderij en/of bijgebouwen worden verwacht vanaf 45 cm –mv. Recente verstoringen van het bodemprofiel zijn met name in het oostelijke deel van het plangebied waargenomen ter plekke van de boringen 4 en 5. Hier lijkt de bodem, op basis van het ontbreken van een cultuurdek en de lagere ligging van de top van het natuurlijke colluviumpakket, circa 0,8 m te zijn afgetopt. De aftopping kan worden gerelateerd aan de bouw- en infrastructurele werkzaamheden die hier in het verleden hebben plaatsgevonden. Desalniettemin kan de aanwezigheid van (pre-middeleeuwse) sporen in de top van de fluviatiele afzettingen/basis colluviale afzettingen niet worden uitgesloten. Derhalve blijft voor dit deel van het plangebied de middelhoge verwachting gehandhaafd. Indien de bodem bij de toekomstige plannen zal worden verstoord, wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek geadviseerd.