Het Sint-Nicolaasklooster te Hemelum

<p>Tijdens de opgraving is binnen de contouren van de niewe rondweg een gebied met een omvang van<br>bijna 6.000 m2 opgegraven. Dit gebied betreft het zuidelijke deel van het kloosterterrein van het<br>Sint-Nicolaasklooster van Hemelum. Volgens historische bronnen is het klooster aan het eind van<br>de 12e eeuw, mogelijk omstreeks 1182 gebouwd. In de eerste fase was het een vrouwenklooster, van<br>de orde van de Benedictijnen, aan het eind van de 15e eeuw trokken de monniken van de Sint-<br>Odulphusabdij van Stavoren naar Hemelum. Na de reformatie werd het klooster afgebroken.<br>Het kloosterterrein werd aan de oost- en westzijden begrensd door brede sloten, die een circa 130<br>m breed terrein omvatten. De zuidelijke grens lag vermoedelijk aan de zuidzijde van het onderzoeksterrein<br>en de noordelijke begrenzing ligt ver buiten het onderzoeksgebied, ten noorden van<br>de huidige kerk. Het gehele kloosterterrein zal een lengte van circa 215 m hebben gehad. Daarmee<br>had het kloosterterrein een geschatte omvang van circa 2,8 ha.<br>Het klooster zelf heeft buiten het opgegraven gebied gestaan, waarschijnlijk nabij de huidige kerk.<br>Binnen het opgegraven gebied is een grote boerderij gevonden van het type Gasselte B. De boerderij<br>zal niet veel later dan 1153 na Chr. gebouwd zijn. Enerzijds zou de boerderij een kloosterboerderij<br>kunnen zijn, die vanaf de stichting van het klooster op het terrein heeft gestaan, en dan<br>zou de datering van de boerderij dus de stichtingsdatum van het klooster aangeven. Anderzijds<br>zou het kunnen betekenen dat de aangetroffen boerderij ouder is dan het klooster en dat deze<br>locatie mogelijk eerst een uithof was van het klooster in Stavoren, die later een zelfstandig klooster<br>werd. Het ontbreken van vondstmateriaal uit de oudste gebruiksfase duidt er op dat er op het onderzochte<br>deel van het kloosterterrein nog geen sprake was van (intensieve) bewoning in deze fase.<br>Nabij de boerderij lagen waterputten, een roedenberg en kuilen. Ook is een paardengraf gevonden.<br>Uit de periode van het mannenklooster (16e eeuw) dateren de resten van een bakstenen gebouw<br>met een kelder, een drenkkuil en een waterresservoir van baksteen. Enkele houten palen een de<br>rand van de westelijke grenssloot, duiden mogelijk op een steiger of brug.<br>Het vondstmateriaal bestaat voor een groot deel uit gebruiksaardewerk. In de 13e en 14e eeuw<br>bestaat het grootste deel van het aardewerk uit kogelpotaardewerk, dat voor koken werd gebruikt.<br>Uit Duitsland is proto- en bijna steengoed geïmporteerd, dat vooral gebruikt werd als drink- en<br>schenkgerei. Twee gouden munten dateren uit de 14e eeuw, maar zouden pas veel later in de<br>grond verstopt kunnen zijn. Uit de latere fase werd met name roodbakkend aardewerk, dat de<br>plaats inneemt van het kogelpotaardewerk. Verder is er veel steengoed gevonden, zoals jacobakannen,<br>een drinkbeker uit Siegburg, steengoed uit Raeren en Langerwehe. Eveneens uit Duitsland<br>afkomstig zijn fragmenten van drinkglazen. Ook is bouwmateriaal uit deze periode gevonden, zoals dakpannen (nonnen en monniken genoemd) en kacheltegels. De metaalvondsten uit deze<br>periode betreffen een gesp, mogelijk een onderdeel van paardentuig, een stuk D-vormig beslag en<br>een tinnen deksel van een kan. De relatief grote hoeveelheid drink- en schenkgerei van steengoed<br>en de aanwezigheid van enkele drinkglazen zijn voor een landelijke nederzetting uitzonderlijk en<br>wijzen op enige luxe.<br>Het is onzeker of men op het terrein zelf graan verbouwde, of dat het vanuit de bij het klooster<br>behorende uithoven werd afgedragen. Vruchten zoals appels, bramen en pruimen groeiden in een<br>boomgaard, of in boomsingels. Vijgen en druiven werden vanuit het mediterrane gebied aangevoerd.<br>De veestapel bestond uit runderen, varkens, schaap/geit en paard. Voor een deel kan dit vee in<br>de boerderij op het kloosterterrein zijn gehouden. Een ander deel van het vee zal afkomstig zijn<br>geweest van boerderijen uit de omgeving. De boeren pachtten land van het klooster en zullen een<br>deel van de pacht in de vorm van vee betaald hebben. Ook werd vis en gevogelte gegeten. De<br>aanwezigheid van bot van zwaan en patrijs wijst op elite.</p>