แนวคิดและการทำงานอุตุนิยมวิทยาในสยามทศวรรษ 2370-2470

วิทยานิพนธ์นี้ศึกษาประวัติศาสตร์อุตุนิยมวิทยาในสยามระหว่างทศวรรษ 2370-2470 ด้วยแนวทางของประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ควบคู่กับประวัติศาสตร์สิ่งแวดล้อม โดยมุ่งตอบคำถามว่า สยามในช่วงเวลาดังกล่าวมีแนวคิดและการทำงานอุตุนิยมวิทยาอย่างไร สยามรับความรู้และเครื่องมือจากโลกตะวันตกมาใช้อย่างไร และการดำเนินงานดังกล่าวส่งผลต่อภาคการเกษตรอย่างไร กรณีศึกษาของสยามจะเป็นส่วนหนึ่งของการอภิปรายประเด็นว่าด้วยการเดินทางขององค์ความรู้และเครื่องมือทางอุตุนิยมวิทยาจากโลกตะวันตก ซึ่งได้เข้ามาลงหลักปักฐานในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ข้อเสนอหลักของวิทยานิพนธ์นี้คือ แนวคิดและการทำงานอุตุนิยมวิทยาในสยามระหว่างทศวรรษ 2370-2470 มุ่งดำเนินงานไปเพื่อจัดการกับสถานการณ์ทางเศรษฐกิจที่กำลังขยายตัว ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงแนวคิดและการทำงานอุตุนิยมวิทยาจึงเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจ มิใช่จากความสงสัยใคร่รู้ในทางวิทยาศาสตร์แนวคิดและการทำงานอุตุนิยมวิทยาของสยามในระหว่างทศวรรษ 2370-2470 สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ช่วง ช่วงแรกคือระหว่างทศวรรษ 2370-2450 และช่วงที่สองคือทศวรรษ 2460-2470 ในช่วงแรกนั้น เศรษฐกิจที่ขยายตัวโดยเฉพาะการค้าส่งออกข้าวส่งผลให้สยามต้องพยายามปรับปรุงการสังเกตการณ์น้ำฝนน้ำท่าด้วยการนำเครื่องรองน้ำฝนและแบบฟอร์มรายงานตามอย่างโลกตะวันตกเข้ามาใช้งาน เพื่อตอบสนองความต้องการข้อมูลเชิงประจักษ์ซึ่งจะนำไปใช้ในการคาดการณ์ผลผลิตและรายได้จากเกษตรกรรม อย่างไรก็ตาม แนวคิดและการทำงานด้านสภาพอากาศโดยรวมก็ยังคงเป็นไปตามวัตถุประสงค์แบบเดิม คือมุ่งสังเกตการณ์น้ำฝนน้ำท่าเพื่อการเกษตร การชลประทาน การค้าข้าว และการเก็บภาษี ดังนั้น ชุดข้อมูลที่รวบรวมได้ในช่วงเวลานี้จึงถูกใช้งานแค่เพียงในระยะสั้นๆ มากกว่าที่จะนำไปสร้างองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ส่วนช่วงที่สอง ภายหลังจากการเผชิญกับภาวะฝนแล้งและน้ำท่วมอย่างหนักในช่วงกลางทศวรรษ 2450-2460 ผนวกกับความต้องการข้อมูลสภาพอากาศที่เพิ่มมากขึ้นจากหลายฝ่าย สยามจึงได้พยายามปรับปรุงโครงการชลประทานและก่อตั้งหน่วยงานด้านอุตุนิยมวิทยาเพื่อพัฒนาการสังเกตการณ์และการพยากรณ์อากาศให้สามารถตอบสนองความต้องการทั้งจากภายในและนอกประเทศได้ซึ่งรวมถึงในด้านการบิน อย่างไรก็ตาม วัตถุประสงค์หลักของการทำงานอุตุนิยมวิทยาในช่วงทศวรรษ 2460-2470 นี้ก็ยังคงทำไปเพื่อการเกษตรและการชลประทานเป็นหลัก