De Nieuwe Sluis Zeedijk-oost Archeologische begeleiding van ontgravingswerkzaamheden van De Nieuwe Sluis te Zwartenberg, gemeente Etten-Leur

<p>In opdracht van Waterschap Brabantse Delta (WBD) worden langs en aan de kades en dijken van de Mark, de Dintel en de Vliet verbeteringswerkzaamheden uitgevoerd om te voldoen aan de nieuwe waterveiligheidsnormering. Bij het vooronderzoek is vastgesteld dat er ter plekke van de Zeedijk (oost) in Zwartenberg een sluisconstructie aanwezig is in het dijklichaam. Het betreft een sluisconstructie die op de kadastrale minuut van 1811-1832 'De Nieuwe Sluis' wordt genoemd. Om de sluisconstructie bloot te leggen en beschrijven, heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie in opdracht van Combinatie Mark- Dintel-Vliet (KWS Infra BV en Martens en Van Oord Aannemingsbedrijf B.V.) in januari en februari 2023 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Het onderzoek bestond uit een proefsleuvenonderzoek, variant archeologische begeleiding. Het onderzoek is uitgevoerd op 17 t/m 19 januari en op 21 februari zijn nadere controlerende boringen uitgevoerd. Het onderzoek bestond uit één werkput waarbinnen de sluis gelegen was. De verschillende constructieonderdelen, waaronder steunberen, sluismuren, een gewelf en een koepel, zijn allen opgebouwd uit oranje-gele IJsselsteentjes van 17 bij 7,5 bij 4 cm, met een 10-lagenmaat van overwegend circa 50 cm en een 5-lagenmaat van 25 cm die veelal in kruisverband/hollandsverband zijn gelegd. De blootgelegde sluis betreft de 'De Nieuwe Sluis' die al was aangegeven op de kadastrale minuut van 1811-1832 en waar uit historische gegevens blijkt dat deze al veel ouder is en teruggaat tot de 17e eeuw. Op een historische kaart blijkt dat de sluis een dijk doorsnijdt. De sluis betreft een duikersluis die werd gebruikt om water onder een dijk weg te geleiden door middel van een duiker. Hiermee kon een naastgelegen polder worden ontwaterd of juist vers water toegelaten naar de naastgelegen polder. Verschillende onderdelen zoals de steunberen en het gewelf van de sluis zijn nog goed te onderscheiden. Aangezien de sluis goed staat aangegeven op de historische kaart, nog goed zichtbaar is en de onderdelen goed te onderscheiden zijn, concludeert Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie dat de sluis behoudenswaardig is en in situ kan worden behouden. Voorgesteld wordt de sluisconstructie tot zover deze is vrijgelegd bij het onderzoek als een archeologisch monument aan te wijzen. Het noordelijke deel van de sluis is echter niet onderzocht, maar de resten worden daar wel verwacht; hiervoor geldt een zeer hoge archeologische verwachting. Het is aan het bevoegd gezag, gemeente Etten-Leur, om dit advies om te zetten in een besluit en het terrein daarna als een archeologische monument en zone met een zeer hoge archeologische verwachting op te nemen binnen de gemeentelijke beleidskaarten en bestemmingsplannen opdat de resten van 'De Nieuwe Sluis' als waterstaatkundig erfgoed blijven behouden.</p>