การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการรับรู้แสงสว่างในพื้นที่ห้องสมุดสมัยใหม่

ในอดีตห้องสมุดเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ผู้คนในสังคมสามารถเข้าถึงได้ทั่วไปจากการหาความรู้ผ่านสื่อสิ่งพิมพ์ เช่น หนังสือ วารสาร แต่ในปัจจุบันผู้คนสามารถเข้าถึงแหล่งความรู้ได้ง่ายมากยิ่งขึ้นจากการพัฒนาของเทคโนโลยี ส่งผลให้ความสำคัญของห้องสมุดลดลง จึงต้องปรับเปลี่ยนบทบาทให้เป็นห้องสมุดสมัยใหม่ โดยมีลักษณะทางกายภาพ 4 รูปแบบคือ พื้นที่การเรียนรู้ พื้นที่แรงบันดาลใจ พื้นที่เพื่อพบปะและพื้นที่แสดงออก แสงสว่างมีผลต่อประสิทธิภาพในการเรียนรู้โดยตรง สามารถส่งเสริมให้ผู้ใช้งานมีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ตามแนวคิดในการพัฒนาของห้องสมุดสมัยใหม่ การรับรู้แสงสว่างของผู้ใช้งานนั้นมีความแตกต่างกันตามปัจจัยส่วนบุคคล แม้ว่าห้องสมุดจะถูกปรับเปลี่ยนไปแต่แสงสว่างยังคงเป็นปัจจัยทางสภาพแวดล้อมของห้องสมุดที่มีความสำคัญเป็นอย่างมากและในปัจจุบันการศึกษาการรับรู้ทางด้านแสงสว่างในห้องสมุดสมัยใหม่ยังมีไม่มากการศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะรูปแบบการใช้แสงของผู้ใช้งานในพื้นที่ห้องสมุดสมัยใหม่ รวมถึงศึกษาความพึงพอใจและปัจจัยทางสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อการรับรู้แสงสว่าง เพื่อนำไปสู่การเสนอแนวทางการจัดสภาพแวดล้อม การวิจัยนี้ใช้กรณีศึกษา 4 แห่ง ได้แก่ ห้องสมุดที่มีการออกแบบแสงสว่างโดยนักออกแบบแสง คือ หอสมุดวังท่าพระ มหาวิทยาลัยศิลปากร และห้องสมุดคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และห้องสมุดที่แสงสว่างไม่มีการออกแบบโดยเฉพาะ คือ หอสมุดป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และสำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งมีลักษณะทางกายภาพที่แตกต่างกัน โดยวิธีการดำเนินวิจัย ประกอบด้วย การสำรวจพื้นที่ เก็บแบบสอบถาม สัมภาษณ์ผู้ใช้งานและนักออกแบบแสงสว่าง โดยผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับสภาพแวดล้อมในพื้นที่ห้องสมุดล้วนส่งผลต่อการรับรู้แสงสว่างของผู้ใช้งาน ไม่เพียงเฉพาะปัจจัยทางกายภาพเท่านั้น แต่ปัจจัยเชิงสังคม เช่น พฤติกรรมเฉพาะบุคคลในการเลือกใช้พื้นที่ ก็ส่งผลทางอ้อมต่อการรับรู้คุณภาพแสงสว่างเช่นกัน ดังนั้น แนวทางการจัดสภาพแวดล้อมของห้องสมุดสมัยใหม่ที่เหมาะสมกับการรับรู้แสงสว่างของผู้ใช้งาน จึงควรคำนึงถึงปัจจัยด้านสภาพแวดล้อมกายภาพและปัจจัยเชิงสังคมที่รวมถึงพฤติกรรมของผู้ใช้งานที่มีความหลากหลาย นอกจากนี้ยังต้องมีการบริหารจัดการพื้นที่ เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงการใช้งานของห้องสมุด และสนับสนุนการรับรู้คุณภาพของแสงสว่างในพื้นที่ห้องสมุดสมัยใหม่ในสถานศึกษาได้อย่างแท้จริง